Siêu âm vú giúp đánh giá khối bất thường, nang, mô tuyến và nhiều vấn đề ở tuyến vú. Tìm hiểu khi nào phụ nữ nên siêu âm vú và những điều cần lưu ý.
Khi nói đến chăm sóc sức khỏe phụ nữ, nhiều người thường quan tâm đến khám phụ khoa, siêu âm tử cung – buồng trứng hoặc theo dõi thai kỳ mà ít chú ý đến tuyến vú. Tuy nhiên, những thay đổi ở vú như xuất hiện khối bất thường, đau khu trú, tiết dịch núm vú hoặc thay đổi hình dạng có thể khiến chị em lo lắng và cần được đánh giá đúng cách.
Siêu âm vú và những trường hợp phụ nữ nên lưu ý là chủ đề đáng quan tâm bởi đây là phương pháp sử dụng sóng siêu âm để tạo hình ảnh mô bên trong tuyến vú, không sử dụng tia X và có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá nhiều bất thường ở vú. Đặc biệt, siêu âm có vai trò quan trọng khi người phụ nữ phát hiện một vùng bất thường khi tự kiểm tra hoặc khi bác sĩ thăm khám. Radiologyinfo.org
Điều quan trọng là siêu âm vú không phải lúc nào cũng được thực hiện với cùng một mục đích. Có trường hợp siêu âm nhằm tìm nguyên nhân của một triệu chứng đang xuất hiện, nhưng cũng có trường hợp được sử dụng như phương tiện bổ sung cho nhũ ảnh hoặc phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác.
Siêu âm vú là kỹ thuật sử dụng đầu dò phát sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh của các cấu trúc bên trong tuyến vú. Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ bôi một lớp gel lên vùng cần khảo sát rồi di chuyển đầu dò trên bề mặt da để quan sát mô tuyến vú và những vùng lân cận cần thiết.
Một ưu điểm đáng chú ý của phương pháp này là không sử dụng bức xạ ion hóa, vì vậy siêu âm có thể được sử dụng trong nhiều tình huống mà bác sĩ cần một phương tiện chẩn đoán hình ảnh không có tia X. Đây cũng là lý do siêu âm thường được cân nhắc khi đánh giá triệu chứng ở phụ nữ trẻ, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú trong những trường hợp phù hợp. Radiologyinfo.org
Siêu âm còn giúp bác sĩ phân biệt một vùng tổn thương có đặc điểm dạng nang chứa dịch hay là một khối đặc. Thông tin này có ý nghĩa trong quá trình định hướng chẩn đoán, nhưng không có nghĩa rằng chỉ cần nhìn hình ảnh siêu âm là có thể kết luận một tổn thương là lành tính hay ác tính trong mọi trường hợp.
Một trong những tình huống thường gặp nhất là khi chị em sờ thấy một khối hoặc vùng cứng bất thường ở vú. Phần lớn khối ở vú không phải ung thư, nhưng một khối mới xuất hiện vẫn nên được đánh giá thay vì tự theo dõi kéo dài. Đặc biệt, nếu khối tồn tại dai dẳng hoặc có những thay đổi bất thường đi kèm, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, nhũ ảnh hoặc kết hợp nhiều phương tiện tùy tuổi và đặc điểm triệu chứng. Radiologyinfo.org
Ở phụ nữ dưới 30 tuổi có khối mới sờ thấy ở vú, siêu âm thường được xem là phương tiện hình ảnh ban đầu phù hợp. Trong khi đó, ở phụ nữ từ 30 tuổi trở lên, nhũ ảnh chẩn đoán và siêu âm có thể được sử dụng bổ sung cho nhau tùy trường hợp. Điều này cho thấy lựa chọn phương pháp không chỉ phụ thuộc vào triệu chứng mà còn liên quan đến tuổi và nguy cơ của từng người. Radiologyinfo.org
Đau vú cũng là một lý do khiến nhiều phụ nữ tìm đến siêu âm. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đau vú đều có nghĩa là đang mắc bệnh lý nghiêm trọng. Đau có thể liên quan đến thay đổi nội tiết theo chu kỳ kinh nguyệt, mô tuyến vú, nang hoặc nhiều nguyên nhân khác. Khi đau có tính chất khu trú, kéo dài hoặc xuất hiện cùng một dấu hiệu bất thường khác, bác sĩ có thể cân nhắc siêu âm để tìm nguyên nhân.
Một dấu hiệu khác cần được lưu ý là dịch tiết bất thường từ núm vú, đặc biệt khi dịch xuất hiện tự nhiên, không cần nặn, có tính chất bất thường hoặc chỉ xuất hiện ở một bên. Trong trường hợp này, bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên tuổi, đặc điểm dịch tiết và những dấu hiệu đi kèm để quyết định có cần siêu âm hay kết hợp thêm phương tiện chẩn đoán khác.
Mật độ tuyến vú là một yếu tố được quan tâm khi đánh giá hiệu quả của các phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Vú được gọi là có mật độ cao khi có tỷ lệ mô tuyến và mô liên kết tương đối nhiều so với mô mỡ. Mô vú dày không phải là một bệnh lý, nhưng có thể khiến một số tổn thương khó được nhìn thấy trên nhũ ảnh hơn. Radiologyinfo.org
Trong một số trường hợp, siêu âm có thể phát hiện thêm những bất thường chưa thể hiện rõ trên nhũ ảnh. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa mọi phụ nữ có vú dày đều cần tự động siêu âm bổ sung. Quyết định có thực hiện thêm hay không nên dựa trên tuổi, nguy cơ ung thư vú, kết quả nhũ ảnh và đánh giá của bác sĩ.
Các hướng dẫn của ACR cho thấy siêu âm có thể đóng vai trò bổ sung ở một số phụ nữ có mô vú dày, đặc biệt khi cần tăng khả năng phát hiện tổn thương. Tuy nhiên, siêu âm bổ sung cũng có thể làm tăng tỷ lệ phát hiện những bất thường lành tính, từ đó dẫn đến các lần kiểm tra hoặc sinh thiết không cần thiết ở một số trường hợp. AcSearch
Vì vậy, không nên hiểu rằng “vú càng dày thì càng phải siêu âm thường xuyên”. Điều quan trọng hơn là xây dựng kế hoạch tầm soát phù hợp với nguy cơ cá nhân.
Siêu âm có thể phát hiện một số tổn thương nghi ngờ ung thư, nhưng không phải mọi ung thư vú đều có thể nhìn thấy trên siêu âm. Đây là điểm chị em cần hiểu rõ để tránh tâm lý cho rằng siêu âm bình thường đồng nghĩa với việc hoàn toàn không có nguy cơ ung thư.
Nhũ ảnh vẫn giữ vai trò quan trọng trong tầm soát ung thư vú ở những nhóm phụ nữ phù hợp. Một số dạng tổn thương, chẳng hạn các vi vôi hóa liên quan đến ung thư biểu mô ống tuyến vú tại chỗ, có thể biểu hiện trên nhũ ảnh nhưng không dễ phát hiện bằng siêu âm. Vì vậy, siêu âm không nên được xem là phương pháp thay thế hoàn toàn nhũ ảnh. Radiologyinfo.org
Ngược lại, siêu âm lại có lợi thế trong việc đánh giá một khối mà người phụ nữ hoặc bác sĩ có thể sờ thấy, đồng thời giúp phân biệt nhiều tổn thương dạng nang và dạng đặc. Chính vì mỗi phương tiện có thế mạnh riêng nên trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp siêu âm với nhũ ảnh thay vì lựa chọn một phương pháp duy nhất.
Trong thai kỳ và giai đoạn cho con bú, tuyến vú có nhiều thay đổi do hormone. Mô tuyến phát triển và tăng hoạt động tiết sữa có thể làm việc đánh giá hình ảnh trở nên khác với phụ nữ không mang thai.
Khi phụ nữ mang thai xuất hiện khối ở vú, đau khu trú hoặc một dấu hiệu bất thường cần kiểm tra, siêu âm là một phương tiện có thể được cân nhắc vì không sử dụng tia X. RadiologyInfo cũng ghi nhận siêu âm có thể được sử dụng khi cần một phương tiện hình ảnh không có bức xạ trong thai kỳ hoặc khi cho con bú, tùy câu hỏi lâm sàng. Radiologyinfo.org
Trong thời kỳ cho con bú, nếu phát hiện khối hoặc đau khu trú, lựa chọn phương pháp hình ảnh còn phụ thuộc vào tuổi và đặc điểm triệu chứng. ACR cho rằng ở phụ nữ đang cho con bú dưới 30 tuổi có khối sờ thấy hoặc đau khu trú, siêu âm thường là phương tiện hình ảnh ban đầu phù hợp; ở người từ 30 tuổi trở lên, nhũ ảnh chẩn đoán hoặc siêu âm có thể được sử dụng tùy tình huống. AcSearch
Do đó, nếu đang mang thai hoặc cho con bú mà phát hiện thay đổi bất thường ở vú, chị em không nên trì hoãn việc thăm khám chỉ vì lo ngại về chẩn đoán hình ảnh. Hãy thông báo tình trạng thai kỳ hoặc cho con bú để bác sĩ lựa chọn phương pháp phù hợp.
Không. Đây là một trong những điều phụ nữ cần được giải thích rõ để tránh hoang mang sau khi nhận kết quả siêu âm.
Hình ảnh bất thường trên siêu âm có thể là nang chứa dịch, mô tuyến lành tính, u xơ tuyến vú hoặc nhiều dạng tổn thương khác. Thậm chí những trường hợp được đánh giá cần theo dõi hoặc sinh thiết cũng chưa đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc ung thư. Nhiều tổn thương được phát hiện qua siêu âm cuối cùng được xác định là lành tính. Radiologyinfo.org
Tùy đặc điểm hình ảnh, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi sau một khoảng thời gian, thực hiện thêm nhũ ảnh, MRI hoặc sinh thiết. Sinh thiết mới là phương pháp lấy mẫu mô để phân tích dưới kính hiển vi khi cần xác định bản chất của tổn thương.
Vì vậy, thay vì tự đọc kết quả và kết luận, chị em nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ về ý nghĩa của kết quả và bước tiếp theo phù hợp.
Thông thường, siêu âm vú không đòi hỏi chuẩn bị phức tạp. Người bệnh có thể được yêu cầu thay áo chuyên dụng và nằm ở tư thế thuận lợi để bác sĩ khảo sát vùng vú cần thiết. Gel siêu âm được sử dụng để đầu dò tiếp xúc tốt với da.
Điều quan trọng hơn việc chuẩn bị trước khi siêu âm là cung cấp đầy đủ thông tin cho bác sĩ. Nếu chị em đang mang thai, cho con bú, từng phẫu thuật hoặc sinh thiết tuyến vú, đang sử dụng hormone hoặc đã từng có kết quả bất thường trước đó, những thông tin này có thể giúp bác sĩ hiểu đúng bối cảnh khi đánh giá hình ảnh.
Siêu âm cũng là một kỹ thuật phụ thuộc khá nhiều vào kinh nghiệm của người thực hiện và chất lượng thiết bị. RadiologyInfo lưu ý rằng siêu âm vú là một khảo sát theo thời gian thực, vì vậy chuyên môn của người thực hiện có vai trò quan trọng trong việc nhận diện tổn thương. Radiologyinfo.org
Nếu nhận thấy một khối mới ở vú, thay đổi da hoặc núm vú, tiết dịch bất thường, đau khu trú kéo dài hoặc bất kỳ thay đổi nào khiến bản thân cảm thấy khác thường, phụ nữ nên đi khám để được đánh giá.
Đặc biệt, một khối mới xuất hiện không nên được bỏ qua chỉ vì không đau. Ngược lại, đau vú cũng không nên tự động được xem là dấu hiệu ung thư. Việc cần làm là để bác sĩ khám trực tiếp và quyết định có cần siêu âm hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác hay không.
Với những phụ nữ đang quan tâm đến sức khỏe sinh sản, Khám phụ khoa ở Gò Vấp cũng có thể là cơ hội để trao đổi với bác sĩ về các vấn đề liên quan đến tuyến vú, sức khỏe phụ khoa và những kiểm tra phù hợp với độ tuổi, tiền sử cá nhân.
Siêu âm vú và những trường hợp phụ nữ nên lưu ý không chỉ xoay quanh câu hỏi “có nên siêu âm hay không”, mà quan trọng hơn là hiểu đúng mục đích của từng lần kiểm tra.
Siêu âm có giá trị trong đánh giá khối sờ thấy, đau khu trú, tiết dịch núm vú và nhiều bất thường khác. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong một số nhóm phụ nữ trẻ, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú và có thể bổ sung cho nhũ ảnh trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, siêu âm không thay thế hoàn toàn nhũ ảnh và cũng không phải xét nghiệm có thể tự mình loại trừ mọi ung thư vú. Radiologyinfo.org
Chăm sóc sức khỏe phụ nữ vì thế không nên chỉ bắt đầu khi có triệu chứng. Khi có bất kỳ thay đổi nào ở tuyến vú, việc thăm khám sớm giúp bác sĩ có cơ sở đánh giá đúng nguyên nhân và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.
Đối với phụ nữ đang mang thai, việc theo dõi thai kỳ định kỳ tại cơ sở sản khoa cũng là thời điểm thuận lợi để trao đổi thêm về những vấn đề sức khỏe khác nếu có dấu hiệu bất thường. Khám thai Gò Vấp đúng lịch không chỉ giúp theo dõi sự phát triển của thai mà còn tạo cơ hội để mẹ bầu chủ động trao đổi những thay đổi mới xuất hiện trong thai kỳ.
American College of Radiology (ACR), Appropriateness Criteria – Palpable Breast Masses. Radiologyinfo.org
American College of Radiology (ACR), Breast Cancer Screening Based on Breast Density. AcSearch
American College of Radiology (ACR), Breast Imaging During Lactation. AcSearch
RadiologyInfo.org, Breast Ultrasound. Radiologyinfo.org
RadiologyInfo.org, Breast Cancer Screening. Radiologyinfo.org
RadiologyInfo.org, Dense Breasts – Diagnosis, Evaluation and Treatment.
