Dây rốn quấn cổ thai nhi là tình trạng khá thường gặp và đa số trường hợp không gây nguy hiểm. Tìm hiểu khi nào cần theo dõi và mẹ nên làm gì.
Trong quá trình siêu âm, không ít mẹ bầu bất ngờ khi bác sĩ thông báo dây rốn quấn quanh cổ thai nhi. Chỉ cần nghe đến chữ “quấn cổ”, nhiều mẹ lập tức nghĩ rằng em bé đang bị ngạt, thiếu oxy hoặc có nguy cơ nguy hiểm khi sinh.
Thực tế, dây rốn quấn cổ thai nhi có nguy hiểm không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Dây rốn quấn một vòng quanh cổ là tình trạng khá phổ biến và phần lớn trường hợp không gây biến chứng nghiêm trọng. Một nghiên cứu đoàn hệ lớn trên hơn 243.000 ca sinh cũng cho thấy dây rốn quấn cổ không làm tăng tỷ lệ tử vong chu sinh hoặc bệnh lý hô hấp, tim mạch lâu dài ở trẻ. PubMed
Dây rốn vốn là một cấu trúc mềm, linh hoạt và có khả năng thay đổi vị trí khi thai nhi cử động. Vì vậy, việc phát hiện dây rốn quấn cổ trên một lần siêu âm không có nghĩa tình trạng đó chắc chắn sẽ tồn tại đến lúc sinh.
Điều quan trọng là bác sĩ cần đánh giá số vòng dây rốn, tình trạng dòng máu, nhịp tim thai, sự phát triển của thai nhi và toàn bộ diễn biến thai kỳ, thay vì chỉ dựa vào việc “có quấn cổ hay không”.
Dây rốn quấn cổ, hay còn gọi là nuchal cord, xảy ra khi dây rốn tạo thành một hoặc nhiều vòng quanh vùng cổ của thai nhi.
Dây rốn kết nối thai nhi với bánh nhau, đóng vai trò vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng đến thai nhi cũng như đưa các chất chuyển hóa từ thai trở lại bánh nhau. Cấu trúc dây rốn có các mạch máu được bảo vệ bởi mô liên kết đặc biệt, giúp dây rốn có độ mềm dẻo và hạn chế tình trạng các mạch máu bị chèn ép trong nhiều tình huống thông thường.
Tình trạng dây rốn quấn cổ không phải là một hiện tượng hiếm gặp. Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy dây rốn quấn cổ có thể gặp ở khoảng hơn 20% trẻ sơ sinh, trong khi nhiều vòng dây rốn xảy ra ít hơn đáng kể. PubMed Central (PMC)
Một điểm đáng chú ý là tỷ lệ phát hiện dây rốn quấn cổ có xu hướng tăng khi thai kỳ tiến triển. Vì vậy, một thai nhi không quấn cổ ở lần siêu âm trước nhưng xuất hiện một vòng dây rốn ở lần kiểm tra sau là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Nguyên nhân chính liên quan đến sự vận động của thai nhi và chiều dài dây rốn.
Trong tử cung, thai nhi liên tục cử động, xoay người, co duỗi tay chân và thay đổi tư thế. Khi thai nhi di chuyển trong môi trường nước ối, dây rốn cũng có thể thay đổi vị trí và vô tình tạo thành một vòng quanh cổ.
Điều này không có nghĩa mẹ đã làm gì sai. Dây rốn quấn cổ không phải hậu quả của việc mẹ đi lại nhiều, nằm sai tư thế, với tay lên cao hay ăn một loại thực phẩm nào đó.
Chiều dài dây rốn cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng hình thành các vòng quấn. Tuy nhiên, trong thực tế, mẹ không thể chủ động ngăn ngừa tình trạng này bằng cách thay đổi tư thế ngủ hoặc hạn chế vận động.
Một nghiên cứu theo dõi diễn tiến dây rốn quấn cổ qua nhiều thời điểm trong thai kỳ cho thấy tình trạng này có thể xuất hiện rồi thay đổi hoặc biến mất khi thai tiếp tục cử động và phát triển. PubMed
Nếu siêu âm cho thấy dây rốn quấn cổ một vòng, mẹ thường không cần quá lo lắng.
Phần lớn trường hợp một vòng dây rốn quanh cổ không gây ảnh hưởng đáng kể đến thai nhi. Nghiên cứu tổng hợp trên nhiều nghiên cứu và hàng trăm nghìn ca sinh không tìm thấy bằng chứng cho thấy dây rốn quấn cổ nói chung làm tăng nguy cơ thai chết lưu. PubMed Central (PMC)
Điều này cũng giải thích vì sao trong thực hành sản khoa, chỉ riêng việc phát hiện một vòng dây rốn quấn cổ thường không phải là lý do để chỉ định sinh mổ.
Tuy nhiên, mẹ vẫn cần tiếp tục khám thai theo lịch. Bác sĩ sẽ xem xét tình trạng dây rốn cùng với sự phát triển của thai nhi, lượng nước ối và các chỉ số khác để đưa ra kế hoạch theo dõi phù hợp.
So với một vòng, nhiều vòng dây rốn quanh cổ có thể khiến bác sĩ chú ý hơn. Một số nghiên cứu ghi nhận nhiều vòng có liên quan đến nguy cơ cao hơn đối với một số bất lợi trong thai kỳ hoặc quá trình chuyển dạ, mặc dù mức độ nguy cơ tuyệt đối vẫn cần được diễn giải trong từng trường hợp. PubMed Central (PMC)
Điều này không có nghĩa thai nhi quấn hai hoặc ba vòng chắc chắn gặp nguy hiểm.
Có những trường hợp nhiều vòng dây rốn nhưng thai vẫn phát triển bình thường, nhịp tim thai ổn định và em bé chào đời khỏe mạnh. Ngược lại, nếu dây rốn bị chèn ép đáng kể trong quá trình chuyển dạ, monitoring tim thai có thể xuất hiện những thay đổi khiến bác sĩ cần can thiệp.
Vì vậy, số vòng dây rốn chỉ là một phần của đánh giá, không phải tiêu chí duy nhất quyết định mức độ nguy hiểm.
Đây là nỗi lo phổ biến nhất của các mẹ khi nghe kết quả siêu âm.
Về lý thuyết, nếu dây rốn bị chèn ép đủ mạnh, dòng máu qua các mạch máu trong dây rốn có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, một vòng dây rốn quanh cổ không đồng nghĩa với việc dây rốn đang bị siết chặt đến mức gây thiếu oxy.
Dây rốn có cấu trúc bảo vệ các mạch máu và có khả năng chịu được nhiều chuyển động của thai nhi. Chính vì vậy, đa số trường hợp dây rốn quấn cổ không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe thai nhi. Cleveland Clinic cũng ghi nhận dây rốn quấn cổ khá phổ biến và rất hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng. Cleveland Clinic
Một nghiên cứu trên các thai đủ tháng cho thấy dây rốn quấn cổ có thể liên quan đến một số thay đổi nhẹ về khí máu ở trẻ sơ sinh nhưng không làm tăng nguy cơ bệnh lý sơ sinh tổng hợp. PubMed
Do đó, mẹ không nên tự kết luận “quấn cổ = thiếu oxy”.
Có thể.
Thai nhi vẫn tiếp tục cử động và thay đổi tư thế trong bụng mẹ. Vì vậy, vòng dây rốn quanh cổ có thể thay đổi vị trí, lỏng ra hoặc biến mất ở những lần siêu âm tiếp theo.
Ngược lại, một thai nhi trước đó chưa được phát hiện quấn cổ cũng có thể xuất hiện dây rốn quấn cổ ở giai đoạn sau.
Nghiên cứu theo dõi diễn tiến dây rốn quấn cổ cho thấy tỷ lệ phát hiện tăng dần theo tuổi thai, đồng thời tình trạng này có thể thay đổi theo thời gian. Điều đó cho thấy đây không phải lúc nào cũng là một tình trạng cố định từ thời điểm được phát hiện cho đến lúc sinh. PubMed
Vì vậy, nếu bác sĩ phát hiện dây rốn quấn cổ ở một lần siêu âm, mẹ không cần cố gắng tìm cách “gỡ dây rốn” cho bé. Không có tư thế nằm, bài tập hay cách ăn uống nào được chứng minh có thể chủ động tháo dây rốn quấn cổ.
Siêu âm có thể phát hiện dây rốn quấn quanh cổ thai nhi, đặc biệt khi kết hợp hình ảnh Doppler màu để quan sát mạch máu và vị trí dây rốn.
Tuy nhiên, khả năng phát hiện không có nghĩa siêu âm có thể dự đoán chính xác mọi diễn biến của dây rốn cho đến lúc sinh. Thai nhi vẫn cử động, dây rốn vẫn thay đổi vị trí và điều kiện quan sát cũng khác nhau tùy tuổi thai, tư thế thai và chất lượng hình ảnh.
Một tổng quan hệ thống cho thấy độ chính xác của siêu âm trước sinh trong việc nhận diện bất thường dây rốn còn hạn chế; dây rốn quấn cổ được phát hiện chính xác hơn khi gần thời điểm chuyển dạ. PubMed Central (PMC)
Do đó, nếu lần siêu âm này phát hiện dây rốn quấn cổ, bác sĩ sẽ xem xét kết quả trong bối cảnh toàn bộ thai kỳ thay vì coi đó là một chẩn đoán cố định.
Không phải mọi trường hợp dây rốn quấn cổ đều cần thực hiện Doppler chỉ vì có một vòng dây rốn.
Doppler được sử dụng khi bác sĩ có chỉ định để đánh giá dòng máu trong hệ tuần hoàn mẹ – nhau – thai hoặc khi có những yếu tố nguy cơ cần theo dõi. Trong siêu âm sản khoa, Doppler màu cũng có thể hỗ trợ nhận diện các mạch máu của dây rốn và khảo sát một số cấu trúc liên quan. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Nếu thai nhi phát triển bình thường, nước ối phù hợp, nhịp tim thai ổn định và không có yếu tố nguy cơ khác, bác sĩ có thể chỉ cần tiếp tục theo dõi thai kỳ theo lịch thông thường.
Ngược lại, nếu dây rốn quấn nhiều vòng đi kèm thai chậm tăng trưởng, bất thường Doppler hoặc những dấu hiệu khác, bác sĩ có thể tăng cường theo dõi tùy tình trạng cụ thể.
Không nhất thiết.
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến. Phát hiện dây rốn quấn cổ trên siêu âm không tự động đồng nghĩa mẹ phải sinh mổ.
Phương pháp sinh được quyết định dựa trên tổng thể tình trạng mẹ và thai, bao gồm ngôi thai, diễn biến chuyển dạ, nhịp tim thai, tình trạng cổ tử cung, nhau thai và những chỉ định sản khoa khác.
Một nghiên cứu về những trường hợp phát hiện dây rốn quấn cổ trên siêu âm trong quý II và III không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa về nhiều kết cục chu sinh quan trọng, bao gồm phương pháp sinh và điểm Apgar 5 phút. PubMed
Trong quá trình chuyển dạ, nếu monitoring cho thấy dấu hiệu thai nhi không chịu được cuộc chuyển dạ, bác sĩ mới đánh giá nguyên nhân và quyết định phương án xử trí phù hợp.
Điều quan trọng nhất không phải là cố gắng làm dây rốn “hết quấn”, mà là theo dõi sức khỏe của thai nhi.
Ở những lần khám thai tiếp theo, bác sĩ có thể đánh giá sự phát triển của bé, lượng nước ối, vị trí thai và các thông số cần thiết tùy từng giai đoạn. Siêu âm quý III có thể được sử dụng để đánh giá sự phát triển, nước ối, ngôi thai và một số vấn đề liên quan khi có chỉ định. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Đặc biệt, mẹ cần chú ý đến cử động thai khi đã bước vào giai đoạn có thể cảm nhận vận động của bé. Nếu nhận thấy bé giảm rõ rệt hoặc thay đổi bất thường so với kiểu vận động thường ngày, mẹ nên liên hệ cơ sở sản khoa để được kiểm tra.
Không nên cố tạo tiếng động lớn, rung bụng hoặc sử dụng các phương pháp tại nhà để “kiểm tra xem bé có còn khỏe hay không”.
Một vòng dây rốn quấn cổ đơn thuần thường không phải là tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, bác sĩ có thể quan tâm nhiều hơn nếu tình trạng này đi kèm các vấn đề khác.
Chẳng hạn, thai nhi có biểu hiện chậm tăng trưởng, lượng nước ối bất thường, Doppler có thay đổi hoặc xuất hiện những bất thường về nhịp tim thai. Khi đó, việc theo dõi không chỉ nhằm đánh giá dây rốn mà còn nhằm xác định tình trạng sức khỏe tổng thể của thai nhi.
Một số nghiên cứu cho thấy nhiều vòng dây rốn có thể liên quan đến nguy cơ cao hơn đối với một số kết cục bất lợi, nhưng bằng chứng không cho phép kết luận rằng cứ nhiều vòng là thai nhi chắc chắn nguy hiểm. PubMed Central (PMC)
Đây là lý do mẹ không nên tự đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào thông tin “một vòng”, “hai vòng” hay “ba vòng” trên phiếu siêu âm.
Bản thân việc dây rốn quấn cổ không có nghĩa thai nhi sẽ giảm cử động.
Thai nhi vẫn có thể vận động và thay đổi tư thế trong tử cung. Một số vòng dây rốn có thể thay đổi theo chính những chuyển động này.
Điều mẹ cần quan tâm là sự thay đổi so với kiểu vận động thường ngày của chính em bé, chứ không nên so sánh số lần bé đạp với một thai kỳ khác.
Nếu mẹ đã quen với hoạt động của bé nhưng nhận thấy thai máy giảm rõ rệt hoặc khác thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá. Dây rốn quấn cổ không nên được dùng như một lời giải thích để mẹ bỏ qua dấu hiệu giảm cử động thai.
Nếu mẹ đang tìm kiếm Siêu âm 5D ở Gò Vấp, cần phân biệt giữa siêu âm hình ảnh và siêu âm có mục đích chẩn đoán.
Các công nghệ 3D/4D và những cách gọi thương mại như 5D có thể mang lại hình ảnh trực quan về thai nhi. Tuy nhiên, việc đánh giá dây rốn và sức khỏe thai nhi vẫn cần dựa vào các thông số siêu âm phù hợp, tuổi thai và chỉ định của bác sĩ.
ISUOG nhấn mạnh rằng siêu âm sản khoa cần được thực hiện bởi người được đào tạo phù hợp và được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng. Một buổi siêu âm chỉ nhằm tạo hình ảnh đẹp không thể thay thế một cuộc khám thai hoặc siêu âm chẩn đoán cần thiết. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Vì vậy, mẹ không cần chạy đi siêu âm liên tục chỉ vì phát hiện một vòng dây rốn quấn cổ. Hãy tuân thủ lịch theo dõi mà bác sĩ đưa ra.
Dây rốn quấn cổ trên siêu âm thường không phải lý do để mẹ nhập viện cấp cứu. Tuy nhiên, trong thai kỳ, bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe mẹ hoặc thai cũng cần được đánh giá đúng lúc.
Đặc biệt, nếu mẹ nhận thấy thai máy giảm rõ rệt hoặc thay đổi bất thường, không nên chờ đến lần khám định kỳ tiếp theo. Mẹ cần liên hệ cơ sở sản khoa để được kiểm tra tình trạng thai.
Nếu có đau bụng dữ dội, ra máu âm đạo, rỉ hoặc vỡ ối, cơn gò đều đặn trước thời điểm dự kiến sinh hoặc những biểu hiện bất thường khác, mẹ cũng cần được thăm khám kịp thời.
Điều quan trọng là không nên tự giải thích mọi triệu chứng bằng việc “bé bị dây rốn quấn cổ”. Dây rốn quấn cổ là một phát hiện trên siêu âm, còn tình trạng sức khỏe thực tế của thai nhi cần được đánh giá bằng thăm khám và các phương tiện theo dõi phù hợp.
Nếu mẹ đang cần khám thai Gò Vấp, khi phát hiện dây rốn quấn cổ, mẹ có thể trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa về số vòng dây rốn, vị trí dây rốn, sự phát triển của thai và lịch theo dõi tiếp theo.
Điều mẹ cần nhớ là một kết quả siêu âm không nên được đọc riêng lẻ. Bác sĩ sẽ xem xét cả tuổi thai, cân nặng ước tính, nước ối, nhau thai, Doppler khi có chỉ định và tình trạng vận động của thai nhi để đánh giá nguy cơ.
Nếu mẹ thực hiện Siêu âm 5D ở Gò Vấp, hãy ưu tiên cơ sở có nhân viên y tế được đào tạo về siêu âm sản khoa để kết quả hình ảnh được kết hợp với đánh giá chuyên môn, thay vì chỉ quan tâm đến việc nhìn thấy khuôn mặt hoặc dây rốn của bé.
Vậy dây rốn quấn cổ thai nhi có nguy hiểm không? Trong đa số trường hợp, dây rốn quấn cổ không gây nguy hiểm nghiêm trọng và rất nhiều em bé có dây rốn quấn cổ vẫn chào đời khỏe mạnh. Các nghiên cứu lớn cũng không cho thấy dây rốn quấn cổ nói chung làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong chu sinh. PubMed
Mẹ không cần quá lo lắng khi bác sĩ thông báo bé có một vòng dây rốn quanh cổ. Tình trạng này có thể thay đổi theo thời gian và không đồng nghĩa với thiếu oxy hoặc chắc chắn phải sinh mổ.
Điều quan trọng hơn là theo dõi sự phát triển và sức khỏe của thai nhi trong suốt thai kỳ. Nếu dây rốn quấn cổ đi kèm nhiều vòng, thai chậm tăng trưởng, bất thường Doppler hoặc những dấu hiệu khác, bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng thực tế để quyết định mức độ theo dõi.
Vì vậy, thay vì tìm cách “gỡ dây rốn” tại nhà, mẹ hãy duy trì lịch khám thai Gò Vấp, theo dõi cử động thai và thực hiện các xét nghiệm, siêu âm theo chỉ định. Khi được theo dõi đúng cách, phần lớn trường hợp dây rốn quấn cổ không phải là lý do để mẹ quá lo lắng.
