Thai nhi nhẹ cân so với tuổi thai chưa chắc là bất thường. Tìm hiểu SGA, FGR, nguyên nhân, cách theo dõi siêu âm và khi nào mẹ cần lưu ý.
Trong mỗi lần siêu âm thai, một trong những thông tin khiến mẹ bầu đặc biệt quan tâm là cân nặng thai nhi ước tính. Nếu kết quả cho thấy bé có cân nặng thấp hơn mức trung bình hoặc nằm dưới một bách phân vị nhất định, nhiều mẹ lập tức lo lắng rằng con đang chậm phát triển.
Tuy nhiên, thai nhi nhẹ cân so với tuổi thai có đáng lo? Câu trả lời là không phải trường hợp nào cũng đáng lo.
Một thai nhi có thể nhỏ hơn những thai nhi khác cùng tuổi thai nhưng vẫn hoàn toàn khỏe mạnh. Ngược lại, một số trường hợp thai nhỏ có thể liên quan đến tình trạng thai giới hạn tăng trưởng trong tử cung – FGR, thường liên quan đến vấn đề của nhau thai, sức khỏe của mẹ hoặc một số yếu tố từ thai nhi. Vì vậy, bác sĩ không chỉ nhìn vào một con số cân nặng mà cần đánh giá cả quá trình phát triển, Doppler, nước ối và tình trạng sức khỏe tổng thể của mẹ và bé. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Hiểu đúng sự khác biệt này sẽ giúp mẹ tránh hoang mang khi nhìn thấy kết quả siêu âm và biết khi nào cần theo dõi sát hơn.
Trong sản khoa, thuật ngữ SGA – Small for Gestational Age được sử dụng để mô tả thai nhi có kích thước nhỏ hơn mức quy định so với tuổi thai.
Thông thường, thai nhi được xem là SGA khi cân nặng thai ước tính (EFW) hoặc chu vi vòng bụng (AC) nằm dưới bách phân vị thứ 10 theo biểu đồ tăng trưởng phù hợp. Nói đơn giản, nếu cân nặng của bé ở bách phân vị 10 thì có khoảng 10% thai nhi cùng tuổi thai nhẹ hơn và 90% nặng hơn. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Tuy nhiên, SGA không đồng nghĩa với FGR.
Có những em bé có kích thước nhỏ do đặc điểm thể trạng, di truyền hoặc vóc dáng của bố mẹ nhưng vẫn phát triển khỏe mạnh. Những trường hợp này có thể được xem là thai nhỏ sinh lý.
Trong khi đó, FGR là tình trạng thai nhi không đạt được tiềm năng tăng trưởng vốn có, thường liên quan đến sự suy giảm chức năng nhau thai hoặc những vấn đề khác trong thai kỳ. Đây là lý do bác sĩ cần đánh giá nhiều thông số thay vì chỉ dựa vào cân nặng ước tính. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Nếu kết quả siêu âm cho thấy thai nhi nhỏ hơn tuổi thai, mẹ không nên quá lo lắng ngay lập tức.
Điều đầu tiên cần xác định là bé đang nhỏ ở mức nào và quá trình tăng trưởng có tiếp tục ổn định hay không. Một thai nhi nằm ở bách phân vị thấp nhưng vẫn tăng trưởng đều, nước ối bình thường và Doppler không có bất thường có thể có tiên lượng rất khác với một thai nhi đang giảm tốc độ tăng trưởng hoặc có dấu hiệu suy giảm tuần hoàn nhau thai.
ISUOG phân biệt rõ SGA và FGR: một thai nhi SGA có thể chỉ đơn giản là nhỏ nhưng không nhất thiết có nguy cơ cao đối với kết cục chu sinh; FGR lại liên quan đến nguy cơ bất lợi cao hơn và cần được theo dõi phù hợp. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Do đó, khi nhận kết quả “thai nhẹ cân”, mẹ nên xem đây là một dấu hiệu cần được đánh giá, chứ không phải một chẩn đoán rằng thai nhi đang gặp nguy hiểm.
Sự phát triển của thai nhi phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Di truyền, thể trạng của bố mẹ, sức khỏe của mẹ, chức năng nhau thai và tình trạng của chính thai nhi đều có thể ảnh hưởng đến kích thước thai.
Một số em bé đơn giản có vóc dáng nhỏ do yếu tố gia đình. Nếu mẹ và bố đều có chiều cao, cân nặng khiêm tốn thì em bé cũng có thể có kích thước nhỏ hơn mức trung bình nhưng vẫn phát triển bình thường.
Tuy nhiên, khi thai nhỏ do nguyên nhân bệnh lý, chức năng nhau thai là một yếu tố đặc biệt quan trọng. Nhau thai có nhiệm vụ cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho thai nhi. Khi chức năng nhau thai bị ảnh hưởng, lượng máu và chất dinh dưỡng cung cấp cho em bé có thể không đáp ứng đầy đủ nhu cầu tăng trưởng.
ISUOG cho biết suy giảm chức năng nhau thai là một trong những nguyên nhân thường gặp của rối loạn tăng trưởng ở thai nhi, bên cạnh các nguyên nhân liên quan đến mẹ, thai nhi và một số tình trạng bệnh lý khác. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Thai giới hạn tăng trưởng có thể liên quan đến các vấn đề của mẹ như tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật. Những tình trạng này có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn nhau thai và từ đó tác động đến sự phát triển của thai.
Ngoài ra, một số bệnh lý của thai, bất thường nhiễm sắc thể, dị tật bẩm sinh hoặc nhiễm trùng cũng có thể liên quan đến FGR trong một số trường hợp. Tuy nhiên, không phải cứ thai nhỏ là có một trong những vấn đề trên.
Thai nhi cũng có thể nhỏ do các yếu tố liên quan đến nhau thai mà mẹ không thể tự nhận biết qua triệu chứng hằng ngày. Vì vậy, theo dõi thai kỳ bằng siêu âm và các đánh giá phù hợp có vai trò quan trọng trong việc phát hiện những trường hợp cần theo dõi sát. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Cân nặng thai nhi không được cân trực tiếp trong bụng mẹ. Thay vào đó, bác sĩ sử dụng các thông số đo được trên siêu âm để ước tính cân nặng.
Các chỉ số như đường kính lưỡng đỉnh, chu vi đầu, chu vi bụng và chiều dài xương đùi có thể được sử dụng để tính cân nặng thai nhi ước tính. Sau đó, kết quả được đối chiếu với tuổi thai và biểu đồ tăng trưởng phù hợp để xác định bách phân vị.
Chính vì vậy, nếu hai lần siêu âm cho ra cân nặng khác nhau một chút, mẹ không nên vội kết luận rằng bé tăng trưởng bất thường. Cân nặng trên siêu âm là ước tính, và kết quả còn phụ thuộc vào tuổi thai, chất lượng hình ảnh, vị trí thai cũng như phương pháp đo.
ISUOG nhấn mạnh rằng đánh giá tăng trưởng thai là một quá trình động và nên xem xét sự thay đổi kích thước của thai theo thời gian thay vì chỉ dựa vào một lần đo đơn lẻ. Hội Siêu Âm Quốc Tế Sản Phụ Khoa
Bách phân vị giúp bác sĩ đặt cân nặng hoặc kích thước của thai nhi vào tương quan với những thai nhi khác cùng tuổi thai.
Ví dụ, nếu cân nặng ước tính của bé nằm ở bách phân vị thứ 10, điều đó có nghĩa là bé nhỏ hơn khoảng 90% thai nhi cùng tuổi thai trong biểu đồ tham chiếu và chỉ khoảng 10% nhỏ hơn bé.
Điều này không có nghĩa bé đang thiếu dinh dưỡng hoặc chắc chắn có bệnh.
Một thai nhi ở bách phân vị 8 nhưng tăng trưởng đều, Doppler bình thường và không có dấu hiệu bất thường có thể được quản lý rất khác so với thai nhi từ bách phân vị 30 giảm xuống dưới bách phân vị 10 kèm theo bất thường Doppler.
Do đó, khi bác sĩ nói “thai hơi nhỏ”, mẹ nên quan tâm đến xu hướng tăng trưởng và các chỉ số đi kèm, thay vì chỉ tập trung vào một con số cân nặng.
Khi nghi ngờ thai nhỏ hoặc thai giới hạn tăng trưởng, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm Doppler để đánh giá dòng máu trong hệ tuần hoàn liên quan đến thai và nhau thai.
Trong đó, Doppler động mạch rốn là một công cụ quan trọng khi đánh giá FGR. Kết quả có thể giúp bác sĩ nhận biết liệu tuần hoàn nhau thai có dấu hiệu bất thường hay không và từ đó quyết định mức độ theo dõi cần thiết. SMFM Publications
Nếu thai nhỏ nhưng Doppler bình thường, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi sự phát triển theo thời gian. Ngược lại, nếu xuất hiện những thay đổi bất thường về dòng máu, thai nhi có thể cần được theo dõi sát hơn.
Đây cũng là lý do mẹ không nên chỉ nhìn vào cân nặng trên phiếu Siêu âm 5D ở Gò Vấp rồi tự đánh giá rằng bé đang suy dinh dưỡng hay chậm phát triển. Bác sĩ cần xem toàn bộ kết quả và diễn biến của thai kỳ.
Khi biết con nhẹ cân, phản ứng đầu tiên của nhiều mẹ là cố gắng ăn thật nhiều để “bổ sung cho bé”. Tuy nhiên, đây không phải lúc nào cũng là giải pháp.
Nếu nguyên nhân thai nhỏ liên quan đến chức năng nhau thai, việc mẹ ăn thêm không thể đơn giản giải quyết vấn đề. Tăng khẩu phần quá mức cũng không đồng nghĩa với việc cân nặng thai sẽ tăng tương ứng.
Điều mẹ nên làm là duy trì chế độ ăn cân bằng, đủ năng lượng và protein theo nhu cầu thai kỳ, bổ sung các vi chất theo hướng dẫn của bác sĩ, nghỉ ngơi phù hợp và đặc biệt là không tự sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung với mục đích làm thai tăng cân nhanh.
Trong trường hợp nghi ngờ FGR, điều quan trọng hơn là tìm nguyên nhân và theo dõi sức khỏe thai nhi theo chỉ định.
Mức độ cần theo dõi phụ thuộc vào tuổi thai, cân nặng ước tính, chu vi bụng, tốc độ tăng trưởng, Doppler, nước ối và các yếu tố nguy cơ của mẹ.
Theo SMFM, FGR thường được xác định khi cân nặng thai ước tính hoặc chu vi bụng dưới bách phân vị thứ 10. Khi đã chẩn đoán FGR, Doppler động mạch rốn được khuyến nghị để đánh giá và theo dõi diễn tiến. Trường hợp cân nặng dưới bách phân vị thứ 3 được xem là FGR nặng và thường cần theo dõi chặt chẽ hơn. SMFM Publications
Đặc biệt, FGR xuất hiện sớm trước 32 tuần có thể khiến bác sĩ cần đánh giá kỹ hơn vì một tỷ lệ trường hợp có thể liên quan đến bất thường thai nhi hoặc nhiễm sắc thể. SMFM khuyến nghị siêu âm hình thái chi tiết trong FGR khởi phát sớm và có thể cân nhắc xét nghiệm chẩn đoán trong những tình huống phù hợp. SMFM Publications
Điều này không có nghĩa cứ phát hiện thai nhỏ trước 32 tuần là thai có dị tật. Đây chỉ là lý do bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân một cách cẩn thận hơn.
Điều đầu tiên là mẹ không nên tự trách bản thân. Thai nhỏ không đồng nghĩa với việc mẹ đã ăn uống không đủ hoặc chăm sóc thai kỳ không tốt.
Mẹ nên hỏi bác sĩ rõ cân nặng ước tính của thai đang ở bách phân vị bao nhiêu, chu vi bụng của bé thế nào, so với những lần siêu âm trước tốc độ tăng trưởng ra sao và Doppler có bình thường không.
Từ những thông tin này, bác sĩ sẽ quyết định có cần siêu âm lại sau một khoảng thời gian, theo dõi Doppler, kiểm tra sức khỏe mẹ hoặc thực hiện thêm đánh giá nào khác hay không.
Trong quá trình theo dõi, mẹ cũng nên chú ý đến cử động thai theo hướng dẫn của cơ sở sản khoa. Nếu nhận thấy thai nhi giảm hoặc thay đổi rõ rệt vận động so với thường ngày, mẹ cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự theo dõi tại nhà quá lâu.
Nếu siêu âm cho thấy thai nhi có cân nặng thấp hơn tuổi thai, mẹ nên lựa chọn cơ sở có bác sĩ sản khoa theo dõi xuyên suốt thai kỳ để kết quả được đánh giá trong bối cảnh đầy đủ.
Tại Phụ sản Tina, mẹ có thể thực hiện các mốc theo dõi thai kỳ và trao đổi trực tiếp với bác sĩ về cân nặng, sự phát triển của thai, nước ối cũng như những chỉ số cần thiết tùy từng giai đoạn.
Đối với mẹ đang tìm kiếm khám thai Gò Vấp, việc theo dõi định kỳ sẽ giúp bác sĩ có dữ liệu từ nhiều lần siêu âm để đánh giá tốc độ phát triển của thai thay vì chỉ nhìn vào một kết quả đơn lẻ.
Nếu mẹ muốn thực hiện Siêu âm 5D ở Gò Vấp, cũng nên hiểu rằng hình ảnh 5D chủ yếu hỗ trợ quan sát hình thái thai nhi trực quan hơn. Khi nghi ngờ FGR, việc đánh giá chuyên môn còn cần dựa vào sinh trắc học thai, biểu đồ tăng trưởng, Doppler và tình trạng lâm sàng của mẹ và bé.
Vậy thai nhi nhẹ cân so với tuổi thai có đáng lo? Câu trả lời là cần đánh giá nhưng không nên hoảng sợ.
Một thai nhi nhỏ có thể chỉ đơn giản là SGA do đặc điểm thể trạng và vẫn phát triển khỏe mạnh. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, thai nhỏ có thể là dấu hiệu của FGR và liên quan đến chức năng nhau thai hoặc các vấn đề khác cần được theo dõi.
Điều quan trọng nhất không phải là cố gắng làm cho cân nặng thai tăng thật nhanh mà là xác định bé đang tăng trưởng như thế nào, có tiếp tục phát triển theo thời gian hay không và các chỉ số Doppler, nước ối, sức khỏe mẹ có bình thường không.
Nếu kết quả siêu âm cho thấy bé nhẹ cân, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa để có lịch theo dõi phù hợp. Việc phát hiện sớm những trường hợp FGR và theo dõi đúng cách có thể giúp bác sĩ chủ động hơn trong chăm sóc thai kỳ và lựa chọn thời điểm sinh phù hợp khi cần thiết. SMFM Publications
