Nhịp tim thai thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của thai nhi. Tìm hiểu nhịp tim thai từ tuần 5–6 đến cuối thai kỳ và khi nào cần lưu ý.
Nhịp tim thai là một trong những dấu hiệu quan trọng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng phát triển và sức khỏe của em bé trong thai kỳ. Ngay từ những tuần đầu, khi tim thai bắt đầu hoạt động, nhịp tim đã có sự thay đổi đáng kể theo tuổi thai.
Nhiều mẹ sau khi siêu âm thường nhìn vào con số nhịp tim trên phiếu kết quả và lo lắng nếu thấy hôm nay bé có nhịp tim khác với lần khám trước. Tuy nhiên, nhịp tim thai không phải là một con số cố định trong suốt thai kỳ. Đặc biệt trong giai đoạn đầu, nhịp tim tăng khá nhanh theo tuổi thai, sau đó đạt mức cao hơn và giảm dần khi thai lớn lên.
Vậy nhịp tim thai thay đổi như thế nào theo tuổi thai? Mức nào thường gặp và khi nào sự thay đổi nhịp tim cần được bác sĩ đánh giá thêm? Hãy cùng tìm hiểu qua từng giai đoạn.
Tim và hệ tuần hoàn của phôi thai hình thành rất sớm. Trên siêu âm, hoạt động tim thường có thể được quan sát từ khoảng tuần thai thứ 5–6, tùy tuổi thai thực tế, chất lượng hình ảnh và phương pháp siêu âm. ISUOG cho biết hoạt động tim thai thường có thể nhìn thấy từ khoảng 5–6 tuần thai.
Ở thời điểm này, mẹ có thể chưa cảm nhận bất kỳ dấu hiệu nào từ em bé. Nhịp tim cũng chưa giống với nhịp tim của thai nhi ở những tháng sau. Tim vẫn đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện về cấu trúc cũng như chức năng.
Vì vậy, nếu siêu âm rất sớm nhưng chưa quan sát rõ hoạt động tim, mẹ không nên tự kết luận rằng thai có vấn đề. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi thai, kích thước phôi, túi thai và các dấu hiệu siêu âm khác để quyết định có cần kiểm tra lại sau một khoảng thời gian hay không.
Đây là giai đoạn nhịp tim thay đổi rõ rệt nhất.
Khi hoạt động tim mới xuất hiện, nhịp tim thường còn tương đối thấp. Sau đó, khi phôi phát triển nhanh, nhịp tim cũng tăng lên theo tuổi thai. Một nghiên cứu trên các thai kỳ bình thường từ 6 đến gần 15 tuần cho thấy nhịp tim trung bình thấp hơn ở khoảng 6–7 tuần, tăng lên và đạt mức cao nhất khoảng tuần thứ 8, sau đó giảm dần về khoảng 161 lần/phút vào tuần 14.
Một nghiên cứu khác ghi nhận nhịp tim trung bình khoảng 116 lần/phút ở tuần thứ 6 và tăng lên khoảng 172 lần/phút ở tuần thứ 10, sau đó bắt đầu giảm. Những con số này chỉ mang tính tham khảo từ nghiên cứu, không phải bảng “chuẩn cứng” để mẹ tự đối chiếu tại nhà.
Điều này giải thích tại sao mẹ có thể thấy kết quả siêu âm thay đổi khá nhiều giữa tuần 6, tuần 8 và tuần 10 mà vẫn nằm trong diễn tiến sinh lý bình thường.
Ở khoảng 5–6 tuần, hoạt động tim có thể bắt đầu được quan sát trên siêu âm. Nhịp tim trong giai đoạn này thường thấp hơn so với những tuần tiếp theo.
Do tuổi thai có thể chênh lệch vài ngày so với cách tính dựa trên kỳ kinh cuối, bác sĩ không chỉ nhìn vào một con số nhịp tim mà còn xem xét kích thước phôi và sự phát triển tổng thể.
Khi thai phát triển nhanh, nhịp tim cũng tăng đáng kể. Đây là một trong những giai đoạn nhịp tim thai có thể tăng khá nhanh chỉ trong vài ngày.
Một nghiên cứu kinh điển về hoạt động tim trong tam cá nguyệt đầu cho thấy nhịp tim phôi tăng từ khoảng 98 lần/phút ở giai đoạn 36–38 ngày lên khoảng 175 lần/phút ở 60–62 ngày.
Vì vậy, mẹ không nên lấy một mức nhịp tim của tuần 6 để áp dụng cho thai ở tuần 8 hoặc 9.
Theo hướng dẫn siêu âm 11–14 tuần của ISUOG, nhịp tim thai tăng theo tuổi thai đến khoảng tuần thứ 10, với giá trị trung bình khoảng 171 lần/phút, sau đó giảm dần đến khoảng 156 lần/phút vào 14 tuần.
Đây là lý do mẹ có thể thấy nhịp tim thai ở cuối tam cá nguyệt đầu tương đối nhanh. Một con số cao hơn mức mẹ thường thấy ở những tuần sau chưa chắc đã bất thường nếu được đánh giá phù hợp với tuổi thai.
Sau giai đoạn tăng nhanh trong những tuần đầu, nhịp tim thai có xu hướng giảm dần và ổn định hơn khi thai tiếp tục trưởng thành.
Từ khoảng cuối tam cá nguyệt đầu sang tam cá nguyệt thứ hai, bác sĩ không còn đánh giá nhịp tim chỉ dựa vào việc “cao hay thấp” mà cần đặt nó trong tổng thể tuổi thai, hoạt động của thai và các dấu hiệu siêu âm khác.
Đến các giai đoạn sau, tim thai thường được đánh giá thông qua nghe tim thai, siêu âm hoặc các phương pháp monitoring phù hợp với tình trạng thai kỳ. Trong chuyển dạ, NICE xem đường cơ bản của nhịp tim thai khoảng 110–160 lần/phút là mức thường gặp và cần đánh giá thêm cả độ dao động, nhịp tăng và nhịp giảm thay vì chỉ nhìn vào một con số đơn lẻ.
Điều này rất quan trọng vì nhịp tim của thai có thể thay đổi trong ngày và thay đổi theo hoạt động của em bé.
Có. Nhịp tim thai không phải lúc nào cũng giữ nguyên một mức.
Khi thai cử động, nhịp tim có thể tăng tạm thời. Khi thai đang trong giai đoạn ít hoạt động hoặc ngủ, nhịp tim có thể thay đổi theo trạng thái sinh lý. Vì vậy, bác sĩ thường không dựa vào một lần đo đơn độc để kết luận sức khỏe thai.
Trong monitoring tim thai, ngoài nhịp cơ bản, bác sĩ còn xem xét variability – độ dao động của nhịp tim, các lần tăng nhịp và các lần giảm nhịp. NICE nhấn mạnh rằng việc đánh giá nhịp tim thai cần xem xét toàn bộ các đặc điểm của đường CTG thay vì chỉ dựa vào một chỉ số.
Đó cũng là lý do một lần siêu âm ghi nhận nhịp tim 150 lần/phút và lần khác là 160 lần/phút chưa chắc có nghĩa sức khỏe thai đang xấu đi.
Không nên áp dụng một con số duy nhất cho tất cả các tuần thai.
Trong giai đoạn rất sớm, nhịp tim thay đổi nhanh theo từng tuần. Sau đó, nhịp tim có xu hướng giảm và ổn định hơn. Khi đánh giá ở giai đoạn chuyển dạ, mức nhịp tim cơ bản thường được xem xét trong khoảng 110–160 lần/phút.
Quan trọng hơn, tuổi thai tại thời điểm đo phải được xác định tương đối chính xác. Một nhịp tim có thể phù hợp ở tuần này nhưng không còn được đánh giá giống như vậy ở tuần khác.
Ngoài ra, kỹ thuật đo cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả. Bác sĩ cần phân biệt nhịp tim của mẹ với nhịp tim thai, đặc biệt trong những tình huống monitoring hoặc khi tín hiệu khó xác định. NICE cũng khuyến cáo cần phân biệt nhịp tim mẹ và thai khi đánh giá tim thai.
Một nhịp tim bất thường không nên được tự chẩn đoán chỉ dựa trên con số trên phiếu siêu âm.
Ở giai đoạn đầu thai kỳ, nhịp tim thấp hơn mức thường gặp có thể liên quan đến tuổi thai còn rất sớm, đặc biệt khi ngày thụ thai thực tế khác với ước tính. Tuy nhiên, nếu nhịp tim chậm được phát hiện ở giai đoạn đầu, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm theo dõi để đánh giá diễn tiến. Một số nghiên cứu cho thấy nhịp tim chậm ở 6–7 tuần có liên quan đến nguy cơ thai kỳ không tiếp tục phát triển, vì vậy không nên bỏ qua nhưng cũng không nên tự kết luận chỉ từ một lần đo.
Ở những giai đoạn thai lớn hơn, nhịp tim quá nhanh hoặc quá chậm có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Khi đó, bác sĩ sẽ xem xét thêm tình trạng của mẹ, cử động thai, monitoring tim thai, siêu âm và Doppler nếu cần.
Đặc biệt trong chuyển dạ, NICE xem nhịp cơ bản dưới 100 hoặc trên 160 lần/phút là dấu hiệu cần được đánh giá trong bối cảnh CTG và toàn bộ tình trạng lâm sàng.
Siêu âm 5D ở Gò Vấp có thể hỗ trợ quan sát hình ảnh thai nhi rõ hơn và cho phép mẹ nhìn thấy nhiều chuyển động của em bé. Tuy nhiên, khi mục tiêu là đánh giá nhịp tim thai, điều quan trọng vẫn là phương pháp siêu âm phù hợp, cách đo nhịp tim và đánh giá của bác sĩ.
ISUOG cho biết hoạt động tim thai có thể được xác định bằng siêu âm 2D và nhịp tim có thể được đo bằng M-mode hoặc Doppler phổ trong những trường hợp phù hợp.
Do đó, mẹ không nên hiểu rằng hình ảnh 5D đẹp và rõ đồng nghĩa với việc đã đánh giá đầy đủ sức khỏe tim thai. Nếu bác sĩ yêu cầu theo dõi tim thai bằng Doppler, NST hoặc CTG, những phương pháp này vẫn có vai trò riêng.
Nếu mẹ đang mang thai và nhận thấy kết quả nhịp tim thai thấp hoặc cao hơn so với lần trước, điều đầu tiên cần làm là trao đổi với bác sĩ thay vì tự so sánh với các bảng trên mạng.
Bác sĩ sẽ xem xét tuổi thai, kích thước thai, tình trạng phát triển, nhịp tim, nước ối và các dấu hiệu liên quan để quyết định có cần kiểm tra lại hay không.
Đặc biệt, ở thai kỳ lớn, nếu mẹ nhận thấy thai máy giảm rõ rệt hoặc thay đổi bất thường so với kiểu vận động thường ngày, mẹ nên liên hệ cơ sở sản khoa để được đánh giá. Không nên chỉ dựa vào việc tự nghe tim thai hoặc siêu âm hình ảnh để loại trừ vấn đề.
Khi khám thai Gò Vấp, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp với tuổi thai và nguy cơ của từng mẹ. Với những thai kỳ bình thường, việc khám định kỳ giúp theo dõi diễn tiến của thai. Với thai kỳ có nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định monitoring hoặc siêu âm chuyên sâu hơn.
Nhịp tim thai thay đổi như thế nào theo tuổi thai? Nhìn chung, nhịp tim bắt đầu được quan sát từ khoảng 5–6 tuần, tăng nhanh trong những tuần đầu, thường đạt mức cao nhất khoảng tuần 8–10 rồi giảm dần khi thai tiến đến cuối tam cá nguyệt đầu. Sau đó, nhịp tim có xu hướng ổn định hơn nhưng vẫn thay đổi theo trạng thái hoạt động của thai.
Vì vậy, mẹ không nên chỉ nhìn vào một con số nhịp tim để tự kết luận thai khỏe hay yếu. Tuổi thai, xu hướng thay đổi theo thời gian, độ dao động của nhịp tim và các kết quả siêu âm hoặc monitoring đi kèm mới là những yếu tố giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
Nếu kết quả siêu âm có nhịp tim khác với lần trước, mẹ cũng không cần quá lo lắng. Hãy mang kết quả đến bác sĩ sản khoa để được đối chiếu với tuổi thai và tình trạng phát triển thực tế của em bé.
