Ốm nghén khiến mẹ khó ăn uống trong thai kỳ? Tìm hiểu cách lựa chọn thực phẩm, bổ sung nước và vi chất để hạn chế thiếu hụt dinh dưỡng.
Ốm nghén là tình trạng rất thường gặp trong những tháng đầu thai kỳ. Cảm giác buồn nôn, nôn ói, nhạy cảm với mùi thức ăn hoặc chỉ cần nghĩ đến một món từng yêu thích cũng có thể khiến mẹ mất cảm giác thèm ăn. Có mẹ chỉ ăn được một vài món đơn giản, có mẹ lại gần như không thể ăn uống như bình thường.
Điều này dễ khiến mẹ lo lắng: Ốm nghén khiến mẹ ăn uống kém: Làm sao để đảm bảo dinh dưỡng? Liệu ăn ít trong một thời gian có ảnh hưởng đến em bé không? Có cần cố gắng ép bản thân ăn thật nhiều hay nên uống thêm nhiều loại vitamin?
Thực tế, ốm nghén thông thường trong giai đoạn đầu thai kỳ thường không gây ảnh hưởng xấu đến em bé. Điều quan trọng là mẹ cần tìm cách duy trì lượng nước, năng lượng và dưỡng chất ở mức phù hợp, đồng thời nhận biết sớm những dấu hiệu nôn nghén quá mức cần được bác sĩ hỗ trợ. nhs.uk
Ốm nghén thường bắt đầu khá sớm, phổ biến từ khoảng tuần thai thứ 4–7 và có thể xuất hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày chứ không chỉ vào buổi sáng. Với nhiều mẹ, triệu chứng có xu hướng giảm dần vào khoảng tuần 16–20, dù một số trường hợp có thể kéo dài hơn. nhs.uk
Sự thay đổi nội tiết trong thai kỳ được xem là một trong những yếu tố liên quan đến buồn nôn và nôn. Ngoài ra, khi mang thai, khứu giác và vị giác của mẹ có thể nhạy cảm hơn. Những mùi trước đây hoàn toàn bình thường như mùi dầu mỡ, thức ăn chiên xào, thịt cá hoặc nước hoa đôi khi lại trở thành tác nhân khiến mẹ buồn nôn.
Khi buồn nôn kéo dài, mẹ thường có xu hướng ăn ít hơn vì sợ ăn vào lại nôn. Nếu nôn nhiều, lượng thức ăn và nước uống đưa vào cơ thể tiếp tục giảm, tạo thành vòng lặp khiến mẹ mệt mỏi hơn và càng khó ăn.
Vì vậy, mục tiêu trong giai đoạn này không nhất thiết là ép mẹ phải ăn thật nhiều. Điều quan trọng hơn là ăn được những gì cơ thể có thể dung nạp, chia nhỏ khẩu phần và cố gắng duy trì đủ nước.
Đây là nỗi lo rất phổ biến của mẹ bầu.
Nếu mẹ chỉ bị buồn nôn hoặc nôn ở mức độ nhẹ đến vừa, vẫn có thể uống được nước và ăn được một lượng thực phẩm nhất định, tình trạng này thường không đồng nghĩa với việc em bé bị thiếu dinh dưỡng ngay lập tức. NHS cho biết ốm nghén thông thường không làm tăng nguy cơ gây hại cho em bé. nhs.uk
Cơ thể người mẹ có những cơ chế thích nghi với sự thay đổi nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mẹ có thể ăn uống thiếu hụt kéo dài mà không cần quan tâm.
Nếu mẹ nôn ói nhiều đến mức không thể giữ thức ăn hoặc nước uống, cơ thể có nguy cơ mất nước, sụt cân và thiếu chất. Khi đó, vấn đề không còn đơn thuần là cảm giác nghén thông thường mà có thể liên quan đến hyperemesis gravidarum – nôn nghén nặng. nhs.uk
Khi đang buồn nôn, một bữa ăn đầy đủ theo cách thông thường đôi khi là điều rất khó thực hiện. Thay vì cố gắng ăn một khẩu phần lớn, mẹ có thể chia thức ăn thành những phần nhỏ và ăn nhiều lần trong ngày.
Một số mẹ cảm thấy dễ chịu hơn khi ăn một chút thức ăn khô trước khi bước ra khỏi giường vào buổi sáng. Bánh mì, bánh quy nhạt, cơm, cháo hoặc khoai có thể dễ dung nạp hơn những món nhiều dầu mỡ, nhiều gia vị hoặc có mùi mạnh. NHS cũng khuyến nghị thử các bữa nhỏ, thường xuyên và lựa chọn những thực phẩm đơn giản khi triệu chứng nghén ảnh hưởng đến việc ăn uống. nhs.uk
Mẹ không cần ép mình ăn một món chỉ vì món đó được xem là “bổ”. Nếu mùi thịt khiến mẹ buồn nôn, có thể tạm thời thay đổi cách chế biến hoặc lựa chọn nguồn protein khác phù hợp hơn. Khi tình trạng nghén giảm, chế độ ăn có thể được mở rộng dần.
Điều quan trọng là nhìn vào tổng thể chế độ ăn trong ngày, thay vì quá áp lực nếu một bữa ăn không được như mong muốn.
Khi ăn được ít, chất lượng của phần thức ăn mẹ dung nạp được trở nên quan trọng hơn.
Một chế độ ăn thai kỳ nên có sự đa dạng giữa các nhóm thực phẩm, cung cấp năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất. WHO khuyến nghị chế độ ăn trong thai kỳ nên đa dạng, với các nguồn thực phẩm như rau xanh, rau củ, trái cây, thịt, cá, các loại đậu, hạt và sản phẩm từ sữa đã tiệt trùng. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Nếu mẹ chỉ ăn được một lượng nhỏ, có thể ưu tiên những thực phẩm vừa dễ ăn vừa có giá trị dinh dưỡng. Chẳng hạn, một phần nhỏ trứng, sữa hoặc sản phẩm từ sữa phù hợp, cá được nấu chín kỹ, thịt nạc, đậu phụ hay các loại đậu có thể giúp bổ sung protein.
Với rau củ và trái cây, mẹ có thể lựa chọn loại ít gây khó chịu về mùi hoặc kết cấu. Nếu không chịu được rau sống, có thể chuyển sang rau nấu chín. Nếu không ăn được một khẩu phần lớn trái cây, mẹ có thể chia thành những phần nhỏ hơn trong ngày.
Mục tiêu không phải là tạo ra một thực đơn hoàn hảo mà là tìm cách để mẹ ăn được đa dạng nhất có thể trong khả năng dung nạp của cơ thể.
Nước là vấn đề cần được chú ý đặc biệt khi mẹ bị nôn.
Một số mẹ uống một lượng nước lớn cùng lúc lại dễ nôn hơn. Trong trường hợp này, có thể thử uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên thay vì cố uống một cốc lớn. Nước lọc thường là lựa chọn đơn giản, nhưng nếu mẹ khó uống nước lọc, có thể trao đổi với bác sĩ về những lựa chọn đồ uống phù hợp.
NHS cũng khuyến nghị uống đủ nước và thử uống từng lượng nhỏ, thường xuyên để hạn chế nguy cơ nôn và mất nước. nhs.uk
Mẹ nên đặc biệt chú ý đến lượng nước tiểu. Nước tiểu rất sẫm màu, đi tiểu ít hoặc trong thời gian dài không đi tiểu có thể là dấu hiệu mất nước cần được đánh giá y tế. nhs.uk
Không nhất thiết.
Trong những tuần đầu, điều mẹ cần quan tâm trước tiên là khả năng dung nạp thức ăn và tình trạng sức khỏe tổng thể. Khi nghén nặng, việc cố ép bản thân ăn một lượng lớn đôi khi còn khiến cảm giác buồn nôn tăng lên.
Thay vì đặt mục tiêu “phải ăn thật nhiều”, mẹ có thể chuyển sang mục tiêu thực tế hơn: ăn từng lượng nhỏ, lựa chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng, uống nước đều và duy trì thuốc hoặc vitamin thai kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi triệu chứng giảm, khẩu phần ăn có thể tăng dần và chế độ ăn được đưa về đa dạng hơn.
WHO nhấn mạnh rằng tư vấn dinh dưỡng trong thai kỳ nên hướng đến việc đảm bảo đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất, đồng thời hỗ trợ mức tăng cân phù hợp với từng thai phụ. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Các viên bổ sung dành cho thai kỳ có vai trò quan trọng trong những giai đoạn mẹ khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng chỉ từ thực phẩm. Tuy nhiên, vitamin và khoáng chất không nên được xem là sự thay thế hoàn toàn cho bữa ăn.
Sắt và acid folic là những dưỡng chất đặc biệt được quan tâm trong thai kỳ. WHO hiện khuyến nghị phụ nữ mang thai sử dụng hằng ngày 30–60 mg sắt nguyên tố và 400 µg acid folic để phòng thiếu máu và một số kết cục thai kỳ bất lợi. Việc bổ sung cần được thực hiện theo hướng dẫn chăm sóc thai kỳ và tình trạng cụ thể của từng mẹ. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
Nếu mẹ nghén đến mức uống viên bổ sung cũng nôn ra, không nên tự ý ngừng hoàn toàn hoặc tự tăng liều. Mẹ có thể trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn thời điểm uống, dạng chế phẩm hoặc phương án phù hợp hơn.
Đặc biệt, việc tự mua thêm nhiều loại vitamin với suy nghĩ “ăn ít thì uống bù” không phải lúc nào cũng an toàn. Một số vi chất nếu sử dụng quá mức có thể gây bất lợi.
Mùi thức ăn là một trong những yếu tố có thể kích hoạt cảm giác buồn nôn.
Nếu mẹ nhạy cảm với mùi đồ ăn nóng, có thể thử những món nguội hoặc ít mùi hơn. Một số mẹ dễ ăn thức ăn ở nhiệt độ phòng hơn món vừa nấu xong vì mùi thơm bốc lên mạnh.
Mẹ cũng không cần cố gắng ăn những món mà bản thân đã biết chắc sẽ kích thích nôn. Trong thời gian nghén, việc thay đổi cách chế biến có thể giúp mẹ dễ ăn hơn.
Nếu mùi dầu mỡ là vấn đề, những món luộc, hấp hoặc chế biến đơn giản có thể dễ chịu hơn món chiên xào. NHS cũng khuyến nghị tránh những loại thực phẩm hoặc mùi khiến triệu chứng buồn nôn nặng hơn. nhs.uk
Một số mẹ nhận thấy gừng giúp giảm cảm giác buồn nôn. NHS cho biết có một số bằng chứng cho thấy gừng có thể giúp giảm buồn nôn và nôn trong thai kỳ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi mẹ đều đáp ứng giống nhau. nhs.uk
Nếu muốn sử dụng gừng dưới dạng thực phẩm hoặc đồ uống, mẹ nên lựa chọn lượng phù hợp và tránh tự ý sử dụng các sản phẩm bổ sung gừng liều cao khi chưa được tư vấn.
Quan trọng hơn, nếu buồn nôn quá mức khiến mẹ không thể ăn uống, không nên chỉ cố khắc phục bằng mẹo ăn uống. Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc chống nôn phù hợp với thai kỳ khi cần thiết. NHS cho biết thuốc chống nôn có thể được bác sĩ sử dụng trong trường hợp thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt không đủ hiệu quả. nhs.uk
Không phải mọi trường hợp nghén đều cần nhập viện, nhưng mẹ cần biết đâu là dấu hiệu cảnh báo.
Nếu mẹ nôn rất nhiều, không thể giữ được thức ăn hoặc nước uống, đi tiểu rất ít, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt hoặc yếu nhiều khi đứng lên, sụt cân hay có dấu hiệu mất nước, mẹ nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá. Đây có thể là biểu hiện của nôn nghén nặng và tình trạng này đôi khi cần điều trị chuyên khoa hoặc nhập viện. nhs.uk
Đặc biệt, nếu mẹ không thể giữ thức ăn hoặc nước uống trong khoảng 24 giờ, nôn ra máu, đau bụng, sốt hoặc cảm thấy choáng váng, việc thăm khám càng cần được ưu tiên. nhs.uk
Đừng cố chịu đựng tình trạng nôn nghén nghiêm trọng chỉ vì nghĩ rằng “mang thai thì phải nghén”. Nôn nghén nặng có thể ảnh hưởng đến tình trạng nước, dinh dưỡng và sức khỏe của mẹ.
Khi mẹ bị nghén kéo dài, việc theo dõi thai kỳ đều đặn càng có ý nghĩa. Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng sức khỏe của mẹ, cân nặng, mức độ mất nước, khả năng dung nạp thức ăn và các yếu tố liên quan đến sự phát triển của thai.
Siêu âm là một phần trong chăm sóc thai kỳ và được sử dụng ở những thời điểm phù hợp để đánh giá tuổi thai, sự phát triển và một số đặc điểm của thai nhi. Tuy nhiên, Siêu âm 5D ở Gò Vấp hay bất kỳ công nghệ siêu âm nào cũng không thay thế được việc đánh giá dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể của mẹ.
Nếu mẹ đang tìm nơi Khám thai Gò Vấp, hãy trao đổi với bác sĩ về tình trạng nghén thực tế thay vì chỉ nói rằng mình “ăn uống kém”. Những thông tin như số lần nôn trong ngày, lượng nước uống được, cân nặng thay đổi ra sao và những thực phẩm còn có thể ăn được sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
Ốm nghén khiến mẹ ăn uống kém: Làm sao để đảm bảo dinh dưỡng? Câu trả lời không phải là cố ép bản thân ăn thật nhiều, mà là tìm cách duy trì dinh dưỡng trong giới hạn cơ thể có thể dung nạp.
Trong giai đoạn nghén, mẹ có thể chia nhỏ bữa ăn, lựa chọn những món dễ ăn, ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng trong khẩu phần nhỏ, uống nước từng ngụm thường xuyên và tiếp tục các vi chất thai kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi triệu chứng giảm, chế độ ăn có thể dần trở lại đa dạng hơn.
Điều quan trọng nhất là mẹ không nên tự đánh giá tình trạng thai kỳ chỉ dựa trên việc “hôm nay mình ăn được nhiều hay ít”. Nếu nôn ói kéo dài, không uống được nước, sụt cân hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy đi khám sớm thay vì cố gắng chịu đựng tại nhà.
Một thai kỳ khỏe mạnh không đòi hỏi mẹ phải có một chế độ ăn hoàn hảo trong từng ngày. Điều cần thiết là mẹ được theo dõi phù hợp, được hỗ trợ khi nghén quá mức và từng bước duy trì đủ dinh dưỡng cho cả mẹ và em bé. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
NHS – Morning sickness; Vomiting and morning sickness; Severe vomiting in pregnancy: cung cấp thông tin về thời điểm thường gặp của ốm nghén, cách ăn uống khi buồn nôn, dấu hiệu mất nước và nôn nghén nặng. nhs.uk
WHO – Nutrition counselling during pregnancy: hướng dẫn về chế độ ăn đa dạng, đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất trong thai kỳ. Tổ Chức Y Tế Thế Giới
WHO – Daily iron and folic acid supplementation during pregnancy: khuyến nghị bổ sung sắt và acid folic trong thai kỳ.
