Que cấy tránh thai là phương pháp ngừa thai hiện đại có hiệu quả cao, tác dụng kéo dài và có thể tháo bỏ khi muốn mang thai. Tìm hiểu cơ chế, ưu nhược điểm và những lưu ý quan trọng trước khi thực hiện.
Que cấy tránh thai là một phương pháp ngừa thai nội tiết có tác dụng kéo dài, trong đó bác sĩ hoặc nhân viên y tế được đào tạo sẽ đặt một hoặc nhiều que nhỏ chứa hormone vào dưới da mặt trong cánh tay của phụ nữ. Sau khi được cấy, que giải phóng hormone progestin với lượng phù hợp để ngăn ngừa mang thai.
Que cấy thường có kích thước nhỏ, mảnh và mềm dẻo, gần giống một que nhựa nhỏ. Tùy loại sản phẩm, phương pháp có thể sử dụng một que hoặc hai que, với thời gian tránh thai khác nhau theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Điểm nổi bật của phương pháp này là hiệu quả tránh thai rất cao, không cần uống thuốc hằng ngày và không phải ghi nhớ lịch sử dụng thường xuyên. Khi không còn nhu cầu tránh thai hoặc muốn có con, phụ nữ có thể đến cơ sở y tế để được tháo que.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), que cấy tránh thai là phương pháp có tác dụng kéo dài, có thể hồi phục khả năng sinh sản sau khi ngừng sử dụng và có tỷ lệ mang thai dưới 1% trong năm đầu sử dụng thông thường.
Để hiểu rõ que cấy tránh thai là gì, chị em cần biết hormone được giải phóng từ que có thể ngăn ngừa mang thai bằng những cơ chế nào.
Thành phần hormone trong que cấy thường là progestin, một dạng hormone có tác dụng tương tự progesterone tự nhiên trong cơ thể. Sau khi được đặt dưới da, hormone được giải phóng từ từ vào máu và tạo ra tác dụng tránh thai liên tục.
Trước hết, progestin có thể ức chế quá trình rụng trứng. Khi buồng trứng không phóng thích trứng, tinh trùng sẽ không có trứng để thụ tinh. Đây là một trong những cơ chế quan trọng giúp que cấy đạt hiệu quả tránh thai cao.
Bên cạnh đó, hormone còn làm chất nhầy ở cổ tử cung trở nên đặc hơn. Điều này khiến tinh trùng khó di chuyển qua cổ tử cung để gặp trứng. Nội mạc tử cung cũng có thể trở nên mỏng hơn dưới tác động của progestin.
Nhờ phối hợp nhiều cơ chế, que cấy giúp giảm đáng kể khả năng mang thai trong thời gian sử dụng. Tuy nhiên, phương pháp này không bảo vệ phụ nữ khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm HIV. Vì vậy, nếu có nguy cơ phơi nhiễm, chị em vẫn nên sử dụng bao cao su.
Hiệu quả là một trong những lý do khiến phương pháp này được nhiều phụ nữ quan tâm. Theo CDC, tỷ lệ thất bại của que cấy tránh thai trong sử dụng thông thường rất thấp, dưới 1% trong năm đầu tiên. NHS cũng ghi nhận phương pháp này có hiệu quả trên 99% khi được sử dụng đúng thời hạn.
So với những phương pháp đòi hỏi người dùng phải nhớ uống thuốc đúng giờ hoặc sử dụng trước mỗi lần quan hệ, que cấy có ưu điểm là giảm sự phụ thuộc vào thao tác hằng ngày. Sau khi được cấy đúng kỹ thuật và đã có hiệu lực tránh thai, hormone được giải phóng liên tục mà người dùng không cần thực hiện thêm thao tác nào.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào loại que, thời điểm cấy, việc sử dụng thuốc đồng thời và một số yếu tố sức khỏe. Một số thuốc điều trị động kinh, thuốc điều trị lao hoặc thuốc có khả năng làm tăng chuyển hóa hormone có thể khiến hiệu quả tránh thai giảm. Vì vậy, chị em cần thông báo với bác sĩ về tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng trước khi lựa chọn phương pháp này.
Thời gian tránh thai của que cấy không giống nhau ở tất cả sản phẩm. Một số loại que một thanh chứa etonogestrel thường được sử dụng trong 3 năm theo hướng dẫn của sản phẩm tại nhiều quốc gia. Một số loại que khác có thể có thời hạn sử dụng dài hơn, tùy thành phần, số lượng que và hướng dẫn được cấp phép.
Vì vậy, không nên mặc định mọi loại que cấy đều có thời gian tác dụng giống nhau. Trước khi thực hiện, chị em cần hỏi rõ tên sản phẩm, thời hạn sử dụng và thời điểm cần tháo hoặc thay que. Thông tin này thường được ghi trong hồ sơ hoặc thẻ theo dõi sau khi cấy.
NHS hiện ghi nhận loại que cấy được sử dụng tại Anh có thể có thời hạn đến 5 năm theo hướng dẫn của dịch vụ y tế tại đây. Tuy nhiên, thời hạn này không thể áp dụng tự động cho tất cả sản phẩm đang lưu hành ở các quốc gia khác.
Nếu que đã đến hạn thay hoặc tháo, chị em nên đặt lịch tại cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn phương án tiếp theo. Không nên tự kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có hướng dẫn phù hợp với loại que đang cấy.
Cấy que tránh thai là một thủ thuật nhỏ, thường được thực hiện tại cơ sở y tế bởi bác sĩ hoặc nhân viên y tế đã được đào tạo. Trước khi tiến hành, bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh lý, chu kỳ kinh nguyệt, tình trạng mang thai, thuốc đang sử dụng và nhu cầu tránh thai của chị em.
Một bước quan trọng là đánh giá khả năng đang mang thai. Que có thể được cấy vào nhiều thời điểm khác nhau nếu bác sĩ có thể xác định hợp lý rằng người phụ nữ không mang thai. Nếu thời điểm cấy không nằm trong những ngày đầu chu kỳ kinh, chị em có thể cần sử dụng thêm biện pháp tránh thai hỗ trợ trong 7 ngày đầu, tùy tình huống và hướng dẫn chuyên môn.
Khi bắt đầu thủ thuật, vùng da mặt trong cánh tay được sát khuẩn và gây tê tại chỗ. Sau đó, bác sĩ sử dụng dụng cụ chuyên dụng để đưa que vào dưới da theo đúng vị trí và hướng dẫn kỹ thuật. Thủ thuật thường chỉ mất vài phút.
Sau khi cấy, vùng da có thể xuất hiện cảm giác đau nhẹ, bầm tím hoặc sưng trong thời gian ngắn. Chị em cần giữ vùng cấy sạch, thực hiện chăm sóc theo hướng dẫn và kiểm tra vị trí que theo lời dặn của nhân viên y tế. Nếu có biểu hiện sưng đỏ tăng dần, đau nhiều, chảy dịch hoặc không sờ thấy que như hướng dẫn, nên liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra.
Mặc dù có hiệu quả tránh thai cao, que cấy vẫn có thể gây ra một số thay đổi trong cơ thể do tác động của hormone. Trong đó, thay đổi kinh nguyệt là biểu hiện thường gặp nhất.
Sau khi cấy, chị em có thể thấy kinh nguyệt ít hơn, ra máu lấm tấm giữa kỳ, chu kỳ không đều, thời gian hành kinh kéo dài hoặc thậm chí mất kinh. Những thay đổi này thường không nguy hiểm và không nhất thiết đồng nghĩa với việc có bệnh lý phụ khoa. Tuy nhiên, nếu tình trạng ra máu kéo dài, lượng máu nhiều hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, chị em nên đi khám để được đánh giá.
Một số người có thể gặp đau đầu, căng tức ngực, nổi mụn hoặc thay đổi cân nặng, tâm trạng. Tuy nhiên, không phải tất cả những biểu hiện này đều chắc chắn do que cấy gây ra. Bác sĩ cần xem xét thời điểm xuất hiện triệu chứng, tình trạng sức khỏe và các yếu tố liên quan trước khi kết luận.
Ngoài ra, vùng da cấy có thể bị đau, bầm tím hoặc nhiễm trùng. Que đôi khi có thể di chuyển khỏi vị trí ban đầu một khoảng ngắn. Các biến chứng nghiêm trọng ít gặp, nhưng chị em không nên chủ quan nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường tại vị trí cấy hoặc nghi ngờ mang thai khi đang sử dụng que.
Theo CDC, tình trạng ra máu bất thường khi sử dụng que cấy thường không gây nguy hiểm, nhưng có thể khiến người dùng khó chịu. Nếu cần thiết, bác sĩ sẽ đánh giá các nguyên nhân khác như mang thai, nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, rối loạn tuyến giáp hoặc bệnh lý tại tử cung trước khi lựa chọn cách xử trí.
Que cấy có thể là lựa chọn phù hợp với phụ nữ muốn tránh thai lâu dài, không muốn phải uống thuốc mỗi ngày hoặc cần một phương pháp có thể tháo bỏ khi muốn mang thai. Một số phụ nữ đang cho con bú cũng có thể sử dụng phương pháp này sau khi được bác sĩ đánh giá thời điểm phù hợp.
Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể cấy que. Những người đang mắc hoặc có tiền sử ung thư vú nhạy cảm với hormone, một số bệnh lý gan nặng, tình trạng chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân hoặc đang sử dụng thuốc có tương tác với progestin cần được đánh giá kỹ trước khi lựa chọn.
Đặc biệt, nếu chị em đang điều trị bệnh lý mạn tính hoặc phải sử dụng thuốc dài ngày, hãy thông báo đầy đủ với bác sĩ. Việc tự quyết định cấy que mà không khai báo tiền sử bệnh và thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng đến tính an toàn hoặc hiệu quả của phương pháp.
Thay vì chỉ dựa vào quảng cáo hoặc kinh nghiệm của người quen, chị em nên được tư vấn dựa trên tình trạng sức khỏe, nhu cầu sinh sản và mong muốn cá nhân.
Một trong những băn khoăn phổ biến là liệu cấy que tránh thai có khiến phụ nữ khó mang thai sau khi tháo hay không. Nhìn chung, que cấy là phương pháp tránh thai có thể hồi phục. Sau khi tháo que, hormone không còn được giải phóng từ thiết bị và khả năng sinh sản thường trở lại nhanh chóng.
Theo NHS, khả năng mang thai có thể trở lại ngay sau khi tháo que. Vì vậy, nếu chưa muốn có thai, chị em cần bắt đầu một biện pháp tránh thai khác ngay khi que được tháo, theo hướng dẫn của bác sĩ.
Việc có thai sớm hay muộn sau khi tháo que còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, chất lượng trứng, hoạt động của buồng trứng, sức khỏe sinh sản của cả hai vợ chồng và tần suất quan hệ. Nếu chưa mang thai sau một thời gian cố gắng, chị em có thể trao đổi với bác sĩ để được đánh giá phù hợp.
Trước khi thực hiện, chị em nên tìm hiểu rõ loại que dự định sử dụng, thời hạn tác dụng, những thay đổi kinh nguyệt có thể gặp và chi phí cấy – tháo que. Việc lựa chọn cơ sở y tế có nhân viên được đào tạo và sản phẩm rõ nguồn gốc cũng rất quan trọng.
Sau khi cấy, chị em cần lưu lại ngày thực hiện và thời điểm dự kiến tháo hoặc thay que. Nếu muốn mang thai, gặp tác dụng phụ khó chịu hoặc cần chuyển sang phương pháp khác, có thể chủ động liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn tháo que. Không nên tự tìm cách lấy que ra tại nhà vì thao tác không đúng có thể gây tổn thương mô và mạch máu.
Một điều cần nhớ là que cấy chỉ có tác dụng tránh thai, không thay thế việc khám phụ khoa định kỳ. Nếu có khí hư bất thường, đau vùng chậu, ngứa rát hoặc ra máu âm đạo không rõ nguyên nhân, chị em vẫn cần được thăm khám. Việc khám thai Gò Vấp hoặc khám sản phụ khoa định kỳ tại cơ sở y tế phù hợp giúp phụ nữ được tư vấn về sức khỏe sinh sản, lựa chọn biện pháp tránh thai và phát hiện sớm những vấn đề cần theo dõi.
Đối với chị em đang có kế hoạch mang thai sau khi tháo que, bác sĩ có thể tư vấn thời điểm chuẩn bị trước mang thai, dinh dưỡng và các xét nghiệm cần thiết. Siêu âm 5D ở Gò Vấp có thể được cân nhắc khi có chỉ định phù hợp trong quá trình theo dõi thai kỳ, nhưng không phải phương pháp dùng để đánh giá hiệu quả của que cấy tránh thai.
Que cấy tránh thai là phương pháp ngừa thai nội tiết có hiệu quả cao, tác dụng kéo dài và có thể tháo bỏ khi phụ nữ muốn mang thai hoặc thay đổi phương pháp tránh thai. Dù vậy, phương pháp này vẫn có thể gây thay đổi kinh nguyệt và một số tác dụng phụ liên quan đến hormone.
Điều quan trọng là chị em cần được bác sĩ tư vấn trước khi thực hiện để lựa chọn loại que phù hợp, nắm rõ thời hạn sử dụng và biết cách theo dõi những biểu hiện sau cấy. Không có một phương pháp tránh thai nào phù hợp với tất cả mọi người; lựa chọn tốt nhất là phương pháp đáp ứng nhu cầu, tình trạng sức khỏe và kế hoạch sinh sản của từng phụ nữ.
Phụ sản Tina
