Thai đơn và thai đôi có lịch theo dõi khác nhau do thai đôi có nguy cơ sinh non, tăng trưởng không đồng đều và một số biến chứng đặc thù.
Mang thai một em bé đã cần được theo dõi định kỳ để đánh giá sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai. Khi mang thai đôi, quá trình theo dõi thường được thực hiện sát hơn và có thêm những nội dung chuyên biệt.
Lý do không chỉ đơn giản là “có hai em bé thay vì một”. Thai đôi có thể có hai bánh nhau và hai buồng ối, hoặc hai bé cùng chia sẻ một bánh nhau. Đặc biệt, những trường hợp thai đôi cùng bánh nhau có nguy cơ xuất hiện một số biến chứng đặc thù liên quan đến tuần hoàn giữa hai thai. Vì vậy, xác định chính xác số bánh nhau và số buồng ối ngay từ đầu thai kỳ có vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch theo dõi.
Vậy thai đơn và thai đôi khác nhau như thế nào trong theo dõi thai kỳ? Mẹ bầu cần siêu âm bao lâu một lần, thai đôi có cần theo dõi Doppler nhiều hơn không và khi nào cần đặc biệt lưu ý?
Ở thai đơn, bác sĩ chủ yếu theo dõi sự phát triển của một thai nhi, tình trạng bánh nhau, nước ối, tăng trưởng thai và sức khỏe của mẹ.
Trong thai đôi, bác sĩ phải đồng thời đánh giá hai thai nhi, so sánh tốc độ phát triển của từng bé và xem xét mối quan hệ giữa hai thai với bánh nhau, màng ngăn và buồng ối.
Thai đôi nói chung có nguy cơ cao hơn thai đơn đối với một số biến chứng như sinh non, thai chậm tăng trưởng và các vấn đề liên quan đến tăng trưởng không đồng đều. ISUOG nhấn mạnh rằng siêu âm trong thai đôi đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi tăng trưởng, nước ối và Doppler để phát hiện các thai kỳ có nguy cơ.
Điều đó không có nghĩa thai đôi chắc chắn sẽ gặp biến chứng. Rất nhiều mẹ mang song thai vẫn có thai kỳ khỏe mạnh. Tuy nhiên, vì nguy cơ nền cao hơn nên lịch theo dõi thường được cá nhân hóa và dày hơn so với thai đơn.
Đây là một trong những thông tin quan trọng nhất ngay khi phát hiện song thai.
Bác sĩ sẽ xác định chorionicity, tức số bánh nhau mà hai em bé sử dụng, và amnionicity, tức mỗi bé có buồng ối riêng hay hai bé cùng chung một buồng ối.
Thai đôi có hai bánh nhau thường được gọi là song thai hai bánh nhau. Hai bé có thể có hai buồng ối riêng. Trong khi đó, nếu hai bé dùng chung một bánh nhau, đây là song thai một bánh nhau. Hai thai một bánh nhau có thể có hai buồng ối hoặc hiếm hơn là cùng chung một buồng ối.
Điểm quan trọng là nguy cơ của thai đôi phụ thuộc rất nhiều vào chorionicity, chứ không đơn giản dựa vào việc hai bé có cùng trứng hay khác trứng. NICE cũng nhấn mạnh rằng nguy cơ trong thai đôi được quyết định bởi chorionicity hơn là zygosity.
Vì vậy, khi mẹ được thông báo “thai đôi”, câu hỏi tiếp theo nên là: Hai bé có chung bánh nhau không? Có chung buồng ối không?
Thời điểm lý tưởng để xác định chorionicity là trước 13 tuần 6 ngày. Ở giai đoạn này, siêu âm có thể dựa vào số bánh nhau, độ dày màng ngăn giữa hai thai và các dấu hiệu hình thái như lambda sign hoặc T-sign để phân loại.
Thông tin này cần được ghi nhận rõ trong hồ sơ vì nó ảnh hưởng đến kế hoạch theo dõi trong suốt thai kỳ.
Nếu đến sau 14 tuần mới phát hiện thai đôi hoặc không thể xác định chính xác số bánh nhau, NICE khuyến nghị cần đánh giá sớm bởi người có chuyên môn phù hợp. Nếu vẫn không thể xác định, thai kỳ có thể được quản lý theo hướng thận trọng như thai một bánh nhau cho đến khi chứng minh được ngược lại.
Đây cũng là lý do mẹ không nên chỉ quan tâm đến hình ảnh hai em bé trên siêu âm mà bỏ qua thông tin về bánh nhau và màng ngăn.
Ở thai đơn, siêu âm định kỳ tập trung vào sự phát triển của một thai nhi, nước ối, bánh nhau và các cấu trúc cần đánh giá theo từng giai đoạn.
Ở thai đôi, bác sĩ phải thực hiện các phép đo cho từng thai riêng biệt, sau đó so sánh giữa hai bé. Cân nặng ước tính của mỗi thai được đối chiếu với tuổi thai và bác sĩ có thể đánh giá mức độ chênh lệch tăng trưởng giữa hai bé.
ISUOG khuyến nghị siêu âm trong thai đôi cần đánh giá sinh trắc học, tăng trưởng, nước ối và Doppler khi có chỉ định, nhằm phát hiện sớm tình trạng thai chậm tăng trưởng hoặc những biến chứng đặc thù của song thai.
Điều này khiến mỗi lần siêu âm thai đôi thường có nhiều thông tin cần đánh giá hơn so với thai đơn.
Đây là điểm khác biệt quan trọng nhất.
Khi hai thai cùng chia sẻ một bánh nhau, trong bánh nhau có thể tồn tại những kết nối mạch máu giữa hai hệ tuần hoàn của thai. Trong một số trường hợp, sự lưu thông máu bất thường có thể dẫn đến các biến chứng như hội chứng truyền máu song thai – TTTS, hội chứng thiếu máu đa hồng cầu song thai – TAPS hoặc thai chậm tăng trưởng chọn lọc – sFGR.
TTTS xảy ra khi sự phân bố máu giữa hai thai qua bánh nhau không cân bằng. Một thai có thể nhận quá nhiều máu trong khi thai còn lại nhận không đủ. Đây là lý do thai đôi cùng bánh nhau cần được theo dõi sát hơn để phát hiện những thay đổi về nước ối, bàng quang thai, Doppler và tăng trưởng.
Không phải cứ thai đôi cùng bánh nhau là sẽ bị TTTS. Tuy nhiên, nguy cơ đặc thù này là lý do lịch siêu âm của nhóm thai này thường dày hơn.
Có, nhưng lịch theo dõi thường khác với thai đôi một bánh nhau.
Thai đôi hai bánh nhau không có nguy cơ TTTS như thai đôi cùng bánh nhau. Tuy nhiên, mẹ vẫn có nguy cơ cao hơn thai đơn đối với sinh non, chênh lệch tăng trưởng giữa hai bé và một số biến chứng thai kỳ khác.
Theo thông tin hướng dẫn của ISUOG, thai đôi hai bánh nhau không biến chứng thường được siêu âm ở tam cá nguyệt đầu, siêu âm chi tiết ở tam cá nguyệt thứ hai và tiếp tục đánh giá tăng trưởng định kỳ, thường khoảng mỗi 4 tuần nếu không có vấn đề cần theo dõi sát hơn.
Nếu phát hiện một trong hai thai tăng trưởng kém, nước ối bất thường hoặc Doppler thay đổi, khoảng cách giữa các lần kiểm tra có thể được rút ngắn tùy tình trạng.
Có. Khi có hai em bé cùng phát triển trong tử cung, tốc độ tăng trưởng của hai bé có thể không hoàn toàn giống nhau.
Một bé có thể nhỏ hơn bé còn lại nhưng vẫn khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu sự chênh lệch ngày càng tăng hoặc một thai có dấu hiệu không đạt được tiềm năng tăng trưởng, bác sĩ cần đánh giá khả năng thai chậm tăng trưởng chọn lọc.
Đối với thai đôi cùng bánh nhau, việc theo dõi tăng trưởng còn quan trọng hơn vì sFGR có thể liên quan đến sự phân bố máu không đồng đều qua bánh nhau. ISUOG khuyến nghị theo dõi sinh trắc học, nước ối và Doppler để phát hiện các vấn đề này.
Do đó, mẹ không nên chỉ nhìn vào câu “bé A nặng hơn bé B” rồi lo lắng. Điều quan trọng là bác sĩ sẽ đánh giá mức độ chênh lệch, tốc độ tăng trưởng qua thời gian và các chỉ số sức khỏe đi kèm.
Không phải mọi thai đôi đều cần Doppler ở cùng một tần suất. Tuy nhiên, Doppler có vai trò quan trọng khi bác sĩ cần đánh giá tuần hoàn thai – nhau hoặc nghi ngờ vấn đề về tăng trưởng.
Ở thai đôi cùng bánh nhau, Doppler có thể hỗ trợ đánh giá động mạch rốn, động mạch não giữa và một số chỉ số khác tùy tình trạng. Những thông tin này giúp bác sĩ nhận biết sớm dấu hiệu suy giảm tuần hoàn hoặc các biến chứng như sFGR, TAPS.
Vì vậy, nếu bác sĩ chỉ định Doppler cho mẹ mang song thai, điều đó không nhất thiết có nghĩa em bé đang gặp vấn đề nghiêm trọng. Nhiều khi đây đơn giản là một phần của kế hoạch giám sát thai kỳ có nguy cơ cao hơn.
Một trong những vấn đề được quan tâm nhất khi mang song thai là sinh non.
Khi tử cung phải thích nghi với hai thai nhi, thể tích thai và bánh nhau lớn hơn thai đơn, nguy cơ chuyển dạ sinh non cũng tăng. Vì vậy, theo dõi thai đôi không chỉ tập trung vào cân nặng của hai bé mà còn quan tâm đến dấu hiệu sinh non và chiều dài cổ tử cung trong những trường hợp phù hợp.
NICE khuyến nghị thai phụ mang song thai được tư vấn về nguy cơ sinh non và có kế hoạch theo dõi phù hợp với loại thai đôi. Việc xác định chorionicity từ sớm giúp bác sĩ xây dựng lịch chăm sóc phù hợp hơn.
Nếu mẹ xuất hiện các dấu hiệu như cơn gò đều đặn, đau bụng từng cơn, đau lưng bất thường, ra nước âm đạo hoặc cảm giác nặng vùng chậu tăng lên, nên liên hệ cơ sở sản khoa để được đánh giá.
Siêu âm 5D ở Gò Vấp có thể giúp mẹ quan sát hình ảnh hai em bé rõ nét và sinh động hơn. Tuy nhiên, trong thai đôi, mục tiêu quan trọng của siêu âm không chỉ là hình ảnh đẹp mà là đánh giá chính xác từng thai, bánh nhau, màng ngăn, nước ối, tăng trưởng và Doppler khi cần.
Đặc biệt, NICE khuyến cáo không sử dụng siêu âm 3D để xác định chorionicity. Điều này cho thấy việc xác định hai thai có chung bánh nhau hay không cần dựa vào các dấu hiệu siêu âm chuyên môn phù hợp chứ không phụ thuộc vào chế độ hình ảnh 3D/5D.
Do đó, mẹ có thể thực hiện siêu âm 5D để quan sát hình ảnh thai nhi nếu phù hợp, nhưng vẫn cần tuân thủ lịch siêu âm sản khoa và Doppler mà bác sĩ chỉ định.
Thai đôi cần được theo dõi sát nhưng không có nghĩa mẹ phải lo lắng trước mọi thay đổi nhỏ. Điều quan trọng là tuân thủ lịch khám thai Gò Vấp hoặc cơ sở sản khoa đang theo dõi và không tự ý bỏ các mốc siêu âm.
Nếu mẹ có đau bụng tăng dần, cơn co đều đặn, ra máu âm đạo, ra nước âm đạo bất thường hoặc nhận thấy cử động của một hoặc cả hai bé thay đổi rõ rệt khi đã đến giai đoạn cảm nhận thai máy, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
Đặc biệt với thai đôi cùng bánh nhau, việc phát hiện sớm thay đổi về nước ối, tăng trưởng hoặc Doppler có thể giúp bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp hơn.
Không hoàn toàn.
Thời điểm sinh của thai đôi phụ thuộc vào chorionicity, amnionicity, tình trạng tăng trưởng, nước ối, Doppler, sức khỏe của mẹ và nhiều yếu tố khác. Vì vậy, không thể áp dụng một mốc sinh duy nhất cho mọi trường hợp song thai.
Ví dụ, ISUOG cho biết thai đôi một bánh nhau, hai buồng ối không biến chứng thường được cân nhắc sinh khoảng 36 tuần; thai đôi một bánh nhau, một buồng ối có nguy cơ cao hơn và thời điểm sinh thường sớm hơn. Phương thức sinh còn phụ thuộc vào ngôi thai và tình trạng cụ thể.
Trong khi đó, thai đôi hai bánh nhau không biến chứng có kế hoạch theo dõi và thời điểm sinh khác. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “thai đôi mấy tuần thì sinh?”, mẹ nên hỏi bác sĩ loại thai đôi của mình là gì và kế hoạch theo dõi, sinh như thế nào.
Thai đơn và thai đôi khác nhau như thế nào trong theo dõi thai kỳ? Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở việc thai đôi có hai thai nhi cần được đánh giá song song và đặc biệt phải xác định số bánh nhau, số buồng ối để biết nhóm nguy cơ.
Thai đôi hai bánh nhau thường có lịch siêu âm tăng trưởng định kỳ. Thai đôi cùng bánh nhau cần được theo dõi sát hơn do có nguy cơ xuất hiện những biến chứng đặc thù như TTTS, TAPS và thai chậm tăng trưởng chọn lọc.
Mẹ cũng cần nhớ rằng mang thai đôi không đồng nghĩa chắc chắn có biến chứng. Khi được phát hiện sớm, xác định đúng loại thai đôi và theo dõi đúng lịch, bác sĩ có thể chủ động phát hiện những thay đổi bất thường và đưa ra kế hoạch chăm sóc phù hợp.
Nếu đang mang song thai, mẹ nên giữ đầy đủ các kết quả siêu âm và hỏi bác sĩ về chorionicity, amnionicity, tốc độ tăng trưởng của từng bé cũng như lịch kiểm tra tiếp theo. Đây là những thông tin quan trọng hơn việc chỉ nhìn vào cân nặng của từng bé trên một lần siêu âm.
