Khô âm đạo có thể gặp ở nhiều độ tuổi và liên quan đến thay đổi nội tiết, thai kỳ, cho con bú, thuốc đang sử dụng hoặc các bệnh lý phụ khoa. Hiểu đúng nguyên nhân giúp lựa chọn cách xử trí phù hợp.
Khô âm đạo là tình trạng khá phổ biến nhưng đôi khi khiến phụ nữ ngại chia sẻ, đặc biệt khi triệu chứng ảnh hưởng đến đời sống tình dục. Cảm giác khô có thể chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian ngắn hoặc kéo dài dai dẳng, đi kèm ngứa, nóng rát, kích ứng hoặc đau khi quan hệ.
Nhiều người cho rằng khô âm đạo chỉ xảy ra khi bước vào thời kỳ mãn kinh. Thực tế, tình trạng này có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi và liên quan đến không ít yếu tố khác nhau như thay đổi hormone, mang thai, cho con bú, một số loại thuốc, sản phẩm vệ sinh vùng kín hoặc các bệnh lý nhất định. nhs.uk
Vậy khô âm đạo: nguyên nhân và những yếu tố liên quan cụ thể là gì? Khi nào tình trạng này chỉ là thay đổi tạm thời và khi nào phụ nữ nên đi khám?
Khô âm đạo xảy ra khi lượng dịch tiết tự nhiên giúp duy trì độ ẩm và sự trơn ướt của âm đạo giảm xuống. Khi niêm mạc không đủ độ ẩm, phụ nữ có thể cảm thấy khô, căng tức, ngứa hoặc nóng rát. Đặc biệt, ma sát trong quá trình quan hệ có thể gây đau hoặc khó chịu rõ rệt hơn.
Dịch tiết âm đạo chịu ảnh hưởng bởi hormone, đặc biệt là estrogen. Khi nồng độ estrogen giảm hoặc có những thay đổi khiến quá trình tiết dịch bị ảnh hưởng, niêm mạc âm đạo có thể trở nên mỏng, khô và kém đàn hồi hơn. ASPH
Khô âm đạo cũng không phải lúc nào là một bệnh riêng biệt. Đây có thể là một triệu chứng xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Vì vậy, muốn cải thiện lâu dài, điều quan trọng là tìm hiểu nguyên nhân thay vì chỉ tìm cách làm giảm cảm giác khô.
Estrogen có vai trò duy trì độ dày, độ đàn hồi và khả năng giữ ẩm của niêm mạc âm đạo. Khi estrogen giảm, lượng dịch tiết có thể giảm theo, khiến âm đạo khô và dễ bị kích ứng hơn.
Tình trạng này thường được chú ý nhiều ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh. Khi bước vào giai đoạn này, hoạt động của buồng trứng thay đổi và nồng độ estrogen giảm. Những thay đổi tại âm đạo và đường tiết niệu có thể gây khô, nóng rát, đau khi quan hệ hoặc tăng cảm giác khó chịu khi đi tiểu. The Menopause Society
Ở phụ nữ sau mãn kinh, nhóm triệu chứng liên quan đến thiếu estrogen tại vùng sinh dục và tiết niệu thường được gọi là hội chứng sinh dục – tiết niệu của thời kỳ mãn kinh (GSM). Tình trạng này có thể kéo dài và có xu hướng tiến triển nếu không được điều trị phù hợp. The Menopause Society
Không chỉ phụ nữ mãn kinh mới gặp tình trạng này. Trong thai kỳ, cơ thể trải qua nhiều biến đổi hormone và tuần hoàn, đồng thời sau sinh hormone tiếp tục thay đổi mạnh.
Đặc biệt, phụ nữ đang cho con bú có thể gặp khô âm đạo do trạng thái hormone sau sinh và cho con bú làm giảm estrogen tương đối. Vì vậy, một số phụ nữ nhận thấy quan hệ trở nên khó chịu hoặc đau hơn trong những tháng đầu sau sinh. nhs.uk
Điều này không có nghĩa khô âm đạo sau sinh là dấu hiệu bất thường nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt vợ chồng, phụ nữ nên trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa thay vì cố chịu đựng.
Trong quá trình khám thai Gò Vấp, mẹ bầu cũng có thể chủ động đề cập với bác sĩ nếu nhận thấy những thay đổi bất thường tại vùng kín. Đây là một vấn đề sức khỏe khá phổ biến và không có lý do gì phải ngại chia sẻ.
Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến hormone hoặc lượng dịch tiết, từ đó góp phần gây khô âm đạo. NHS ghi nhận thuốc tránh thai nội tiết và một số thuốc chống trầm cảm có thể liên quan đến tình trạng này ở một số phụ nữ. nhs.uk
Ngoài ra, những phương pháp điều trị ung thư như hóa trị, xạ trị hoặc một số liệu pháp nội tiết cũng có thể gây thay đổi đáng kể ở mô âm đạo. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại điều trị và từng người.
Do đó, nếu tình trạng khô xuất hiện sau khi bắt đầu một loại thuốc mới, phụ nữ không nên tự ý ngừng thuốc. Thay vào đó, hãy trao đổi với bác sĩ để đánh giá khả năng liên quan và cân nhắc phương án phù hợp.
Một nguyên nhân thường bị bỏ qua là cơ thể chưa đủ kích thích trong quá trình quan hệ. Khi chưa có đủ hưng phấn, lượng dịch bôi trơn tự nhiên có thể chưa được tiết ra đầy đủ, khiến phụ nữ cảm thấy khô và dễ đau do ma sát. nhs.uk
Điều này không nhất thiết có nghĩa phụ nữ đang gặp vấn đề về tình dục hay hormone. Căng thẳng, mệt mỏi, thiếu ngủ, lo lắng hoặc những khó khăn trong mối quan hệ cũng có thể ảnh hưởng đến mức độ hưng phấn.
Vì vậy, khi đánh giá tình trạng khô âm đạo, bác sĩ thường không chỉ hỏi về triệu chứng tại vùng kín mà còn quan tâm đến thời điểm xuất hiện, hoàn cảnh xảy ra và những thay đổi gần đây trong cuộc sống.
Âm đạo có cơ chế tự làm sạch. Việc sử dụng xà phòng có mùi thơm, dung dịch vệ sinh có chất tẩy mạnh hoặc thụt rửa sâu bên trong âm đạo có thể gây kích ứng và làm thay đổi môi trường tự nhiên.
Khi niêm mạc bị kích ứng, phụ nữ có thể cảm thấy khô, rát hoặc ngứa, từ đó dễ nhầm với tình trạng thiếu dịch tiết do hormone. NHS khuyến cáo không nên thụt rửa âm đạo và nên tránh các sản phẩm có hương liệu ở khu vực này. nhs.uk
Vì vậy, nếu đang bị khô âm đạo, việc “vệ sinh kỹ hơn” không phải lúc nào cũng giúp cải thiện. Ngược lại, sử dụng quá nhiều sản phẩm có thể khiến cảm giác khó chịu tăng lên.
Một số bệnh lý cũng có thể liên quan đến tình trạng khô hoặc kích ứng vùng âm đạo. NHS đề cập đến bệnh đái tháo đường và hội chứng Sjögren trong số những tình trạng có thể liên quan. nhs.uk
Ngoài ra, khô âm đạo đôi khi xuất hiện cùng viêm âm đạo. Khi đó, người bệnh có thể đồng thời bị ngứa, đau rát, thay đổi dịch tiết, đau khi quan hệ hoặc tiểu buốt. Viêm âm đạo có nhiều nguyên nhân và cách điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. nhs.uk
Đây là lý do phụ nữ không nên tự mua thuốc chống nấm hoặc thuốc đặt âm đạo chỉ dựa trên triệu chứng khô. Nếu nguyên nhân không phải nhiễm nấm, việc tự điều trị có thể không giải quyết được vấn đề và đôi khi còn gây thêm kích ứng.
Mức độ biểu hiện ở mỗi người không giống nhau. Có người chỉ cảm thấy hơi khô khi quan hệ, trong khi người khác có thể bị nóng rát hoặc đau ngay cả khi không quan hệ.
Khi tình trạng rõ hơn, phụ nữ có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu khi quan hệ, ngứa hoặc rát vùng âm hộ – âm đạo. Một số người còn có cảm giác tiểu buốt, tiểu thường xuyên hơn hoặc tái diễn nhiễm trùng đường tiết niệu. nhs.uk
Ở phụ nữ sau mãn kinh, những thay đổi do thiếu estrogen có thể ảnh hưởng đồng thời đến âm đạo, âm hộ, bàng quang và niệu đạo. Vì vậy, một triệu chứng tưởng như chỉ thuộc về “vùng kín” đôi khi lại đi kèm những thay đổi về tiết niệu. The Menopause Society
Nếu tình trạng khô chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn và có thể giải thích được bởi một yếu tố tạm thời, phụ nữ có thể theo dõi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt.
Tuy nhiên, nếu khô âm đạo kéo dài trong vài tuần, ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày hoặc quan hệ vợ chồng, việc thăm khám là cần thiết. Đặc biệt, nếu xuất hiện khí hư bất thường, chảy máu sau quan hệ, chảy máu giữa các kỳ kinh hoặc chảy máu sau mãn kinh, phụ nữ không nên tự điều trị tại nhà. nhs.uk
Chảy máu sau mãn kinh dù chỉ xảy ra một lần cũng cần được kiểm tra để tìm nguyên nhân. Đây là dấu hiệu không nên mặc định là do khô âm đạo. nhs.uk
Việc xử trí phụ thuộc vào nguyên nhân. Với trường hợp khô nhẹ, chất dưỡng ẩm âm đạo có thể được sử dụng thường xuyên để duy trì độ ẩm, trong khi chất bôi trơn phù hợp có thể giúp giảm ma sát khi quan hệ. NHS khuyến nghị lựa chọn chất bôi trơn gốc nước trong nhiều trường hợp và tránh các sản phẩm không dành riêng cho vùng âm đạo. nhs.uk
Nếu sử dụng bao cao su, cần lưu ý rằng một số chất bôi trơn gốc dầu có thể làm ảnh hưởng đến chất liệu bao cao su. Vì vậy, lựa chọn sản phẩm phù hợp cũng rất quan trọng. nhs.uk
Trong trường hợp nguyên nhân liên quan đến thiếu estrogen, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp hormone tại chỗ hoặc những phương pháp điều trị khác. Estrogen đặt âm đạo có thể giúp cải thiện tình trạng khô và kích ứng liên quan đến mãn kinh, nhưng không phải lựa chọn phù hợp cho mọi người. Việc sử dụng hormone cần được bác sĩ đánh giá dựa trên tuổi, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ cá nhân. nhs.uk
Điều quan trọng là không tự ý mua hormone hoặc thuốc đặt âm đạo để sử dụng kéo dài khi chưa xác định nguyên nhân.
Siêu âm 5D ở Gò Vấp chủ yếu được biết đến trong bối cảnh siêu âm thai và cung cấp hình ảnh thai nhi theo các chế độ hình ảnh khác nhau. Đây không phải là xét nghiệm chuyên biệt để xác định nguyên nhân gây khô âm đạo.
Khi phụ nữ gặp tình trạng khô âm đạo, bác sĩ có thể cần khai thác tiền sử, thuốc đang sử dụng, tình trạng kinh nguyệt, thai kỳ, cho con bú, đời sống tình dục và các triệu chứng đi kèm. Nếu nghi ngờ viêm nhiễm hoặc bệnh lý phụ khoa, bác sĩ có thể thực hiện khám phụ khoa và xét nghiệm phù hợp.
Vì vậy, thay vì chỉ tìm một phương pháp chẩn đoán hình ảnh, điều quan trọng là xác định đúng nguyên nhân gây triệu chứng.
Không. Khô âm đạo là một tình trạng có thể cải thiện và điều trị được, nhưng phương pháp phù hợp phụ thuộc vào nguyên nhân.
Nếu nguyên nhân đến từ sản phẩm vệ sinh gây kích ứng, việc loại bỏ tác nhân có thể giúp giảm triệu chứng. Nếu liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể đánh giá lại thuốc đang sử dụng. Nếu nguyên nhân là thiếu estrogen trong giai đoạn mãn kinh, có nhiều lựa chọn điều trị tại chỗ hoặc toàn thân tùy trường hợp. nhs.uk
Đối với phụ nữ sau mãn kinh, hội chứng sinh dục – tiết niệu không nhất thiết phải được xem là một phần “bắt buộc phải chịu đựng” của quá trình lão hóa. Các phương pháp điều trị phù hợp có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm khó chịu. The Menopause Society
Khô âm đạo: nguyên nhân và những yếu tố liên quan rất đa dạng. Thay đổi estrogen trong giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh, thai kỳ hoặc cho con bú là những yếu tố thường gặp, nhưng thuốc, stress, giảm hưng phấn, sản phẩm vệ sinh gây kích ứng và một số bệnh lý cũng có thể góp phần gây ra tình trạng này. nhs.uk
Nếu khô âm đạo kéo dài, gây đau khi quan hệ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc đi kèm khí hư bất thường, ngứa rát hay chảy máu, phụ nữ nên đi khám để xác định nguyên nhân. Việc điều trị đúng nguyên nhân thường hiệu quả hơn so với tự sử dụng các sản phẩm hỗ trợ mà chưa biết rõ vấn đề nằm ở đâu.
Khi cần khám thai Gò Vấp hoặc tư vấn các vấn đề sản phụ khoa, phụ nữ nên chủ động trao đổi với bác sĩ về bất kỳ thay đổi nào khiến mình khó chịu. Những vấn đề tưởng nhỏ như khô âm đạo đôi khi ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và hoàn toàn xứng đáng được quan tâm đúng mức.
Nguồn tham khảo: NHS, The Menopause Society và tài liệu thông tin chuyên môn của NHS Foundation Trust.
