Lượng nước ối là một chỉ số quan trọng trong theo dõi thai kỳ. Tìm hiểu cách bác sĩ đánh giá nước ối qua siêu âm bằng DVP và AFI, cũng như ý nghĩa khi nước ối quá ít hoặc quá nhiều.
Nước ối là môi trường bao quanh thai nhi trong suốt thai kỳ, có vai trò tạo không gian để thai cử động, hỗ trợ phát triển phổi, bảo vệ thai trước các tác động bên ngoài và góp phần duy trì môi trường thích hợp cho sự phát triển. Lượng nước ối không cố định mà thay đổi theo tuổi thai. Theo Hiệp hội Siêu âm Sản phụ khoa Quốc tế (ISUOG), thể tích nước ối tăng dần trong phần lớn thai kỳ và thường đạt khoảng 700–1.000 ml vào khoảng tuần 37, sau đó có xu hướng giảm dần khi gần ngày sinh. ISUOG
Trong quá trình khám thai Gò Vấp, bác sĩ có thể đánh giá nước ối thông qua siêu âm để xem lượng ối có phù hợp với tuổi thai hay không. Vậy lượng nước ối được đánh giá như thế nào qua siêu âm? Hai phương pháp thường được sử dụng là đo khoang ối sâu nhất (DVP/SDP) và chỉ số nước ối (AFI). Đây là những phép đo bán định lượng, không phải cách đo trực tiếp toàn bộ thể tích nước ối trong tử cung. ISUOG
Nước ối quá ít hoặc quá nhiều có thể liên quan đến tình trạng sức khỏe của mẹ, thai nhi hoặc chức năng của nhau thai. Vì vậy, đánh giá nước ối là một phần quan trọng trong một số lần siêu âm thai, đặc biệt khi thai đã lớn hoặc khi bác sĩ nghi ngờ thai có vấn đề về tăng trưởng, nhau thai hay một số bệnh lý của mẹ.
Thiểu ối có thể gặp trong thai kỳ có bất thường về thận hoặc đường tiết niệu của thai, thai chậm tăng trưởng, suy giảm chức năng nhau thai hoặc rỉ/vỡ ối. Trong khi đó, đa ối có thể liên quan đến đái tháo đường thai kỳ, một số bất thường của thai, nhiễm trùng hoặc các nguyên nhân khác; tuy nhiên nhiều trường hợp đa ối nhẹ không xác định được nguyên nhân rõ ràng. Tài liệu SMFM
Điều quan trọng là một chỉ số nước ối bất thường không tự nó cho biết chính xác nguyên nhân. Bác sĩ thường phải kết hợp kết quả siêu âm với tuổi thai, sự phát triển của thai, hình thái thai, nhau thai, tình trạng sức khỏe của mẹ và các thông tin lâm sàng khác.
DVP là viết tắt của Deepest Vertical Pocket, có thể hiểu là khoang ối sâu nhất theo chiều dọc. Đây là phép đo chiều sâu của túi nước ối lớn nhất mà trong đó không có dây rốn hoặc bộ phận của thai nhi.
Khi thực hiện, bác sĩ dùng đầu dò siêu âm đặt vuông góc với bụng thai phụ, tìm một khoang nước ối có ranh giới rõ ràng và đo chiều sâu theo phương thẳng đứng. Nếu không chắc trong khoang đo có dây rốn hay không, Doppler màu có thể được sử dụng để hỗ trợ xác định. ISUOG khuyến cáo khoang được đo phải là khoang ối không bị chiếm bởi dây rốn hoặc phần cơ thể thai nhi. ISUOG
DVP có ưu điểm là tương đối đơn giản và được sử dụng rộng rãi trong đánh giá thiểu ối. Theo ACOG, khoang ối sâu nhất dưới 2 cm được sử dụng để xác định thiểu ối trong một số bối cảnh theo dõi thai kỳ. ACOG
Ngược lại, DVP từ 8 cm trở lên thường được xem là tiêu chuẩn gợi ý đa ối trong thai đơn. SMFM sử dụng ngưỡng DVP ≥8 cm hoặc AFI ≥24 cm để định nghĩa đa ối. Tài liệu SMFM
AFI là viết tắt của Amniotic Fluid Index. Với phương pháp này, tử cung được chia thành bốn vùng. Bác sĩ xác định khoang ối sâu nhất ở mỗi vùng rồi cộng bốn kết quả lại để tạo thành chỉ số AFI.
Chẳng hạn, nếu bốn khoang đo lần lượt có độ sâu khác nhau, tổng của bốn số đo sẽ tạo thành AFI được ghi trên phiếu siêu âm. Phương pháp này cho phép đánh giá lượng nước ối theo cách bán định lượng và đã được sử dụng trong sản khoa trong nhiều năm. ISUOG cho biết AFI có thể được ước tính từ khoảng 18 tuần thai bằng cách đo các khoang ối ở bốn phần của tử cung. ISUOG
Theo một số tiêu chuẩn được sử dụng trong thực hành, AFI dưới khoảng 5 cm có thể gợi ý thiểu ối, trong khi AFI từ 24 cm trở lên có thể được sử dụng để xác định đa ối ở thai đơn. Tuy nhiên, ngưỡng và phương pháp diễn giải cần được đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Tài liệu SMFM
AFI và DVP đều nhằm mục đích đánh giá lượng nước ối nhưng cách đo hoàn toàn khác nhau. AFI cộng độ sâu của bốn khoang ối, còn DVP chỉ đo khoang ối sâu nhất.
Điều đáng chú ý là hai phương pháp này không phản ánh chính xác tuyệt đối thể tích nước ối thực tế. ISUOG cho biết cả AFI và DVP đều có tương quan hạn chế với thể tích nước ối thực sự được xác định bằng phương pháp đo trực tiếp. Đồng thời, AFI có xu hướng xác định nhiều trường hợp là thiểu ối hơn DVP và có thể dẫn đến nhiều can thiệp hơn mà không nhất thiết cải thiện kết quả chu sinh. ISUOG
Vì vậy, bác sĩ không nên chỉ nhìn một con số rồi kết luận tình trạng thai kỳ. ISUOG hiện ghi nhận DVP có thể phù hợp hơn khi đánh giá thiểu ối, trong khi AFI có thể hữu ích hơn trong đánh giá đa ối. ISUOG
Không có một con số duy nhất áp dụng cho tất cả các tuần thai. Lượng nước ối thay đổi theo tuổi thai và cách đo. Vì vậy, khi đọc kết quả siêu âm, mẹ không nên lấy một con số trên Internet để tự kết luận rằng mình đang thiếu hoặc dư nước ối.
Bác sĩ sẽ xem xét chỉ số DVP hoặc AFI cùng tuổi thai và các kết quả khác. Chẳng hạn, DVP dưới 2 cm có thể được xem là thiểu ối, trong khi DVP từ 8 cm trở lên gợi ý đa ối. Với AFI, các ngưỡng thường được sử dụng là khoảng 5 cm cho thiểu ối và 24 cm cho đa ối, nhưng việc chẩn đoán và xử trí vẫn phụ thuộc vào hoàn cảnh của từng thai kỳ. ACOG
Đây cũng là lý do bác sĩ có thể yêu cầu siêu âm lại sau một khoảng thời gian thay vì kết luận chỉ dựa trên một lần đo.
Thiểu ối là tình trạng lượng nước ối thấp hơn mức kỳ vọng. Khi phát hiện thiểu ối, bác sĩ sẽ tìm hiểu nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào việc “tăng nước ối”.
Một trong những vấn đề cần được xem xét là tình trạng rỉ hoặc vỡ ối. Ngoài ra, bác sĩ có thể đánh giá sự phát triển của thai, hình thái thai, đặc biệt là hệ tiết niệu nếu phù hợp với tuổi thai và hoàn cảnh lâm sàng. Chức năng nhau thai và một số yếu tố sức khỏe của mẹ cũng có thể được xem xét. ISUOG ghi nhận thiểu ối có thể liên quan đến bất thường thai nhi hoặc thai chậm tăng trưởng. ISUOG
Ở những trường hợp thiểu ối được xác định, bác sĩ có thể tăng cường theo dõi thai tùy nguyên nhân và tuổi thai. ACOG xem DVP dưới 2 cm là một tiêu chí của thiểu ối đơn độc trong bối cảnh theo dõi thai và có thể cân nhắc giám sát thai 1–2 lần mỗi tuần sau khi chẩn đoán nếu chưa có chỉ định chấm dứt thai kỳ. ACOG
Đa ối là tình trạng lượng nước ối nhiều hơn mức bình thường. Tương tự thiểu ối, mức độ đa ối rất khác nhau và nguyên nhân cũng không giống nhau.
Một số trường hợp đa ối nhẹ không tìm được nguyên nhân và có thể tự ổn định. Tuy nhiên, khi lượng nước ối tăng nhiều, bác sĩ có thể cần tìm nguyên nhân như đái tháo đường của mẹ, một số bất thường của thai, nhiễm trùng hoặc các tình trạng khác. SMFM khuyến cáo khi phát hiện đa ối cần tìm kiếm nguyên nhân tiềm ẩn. Tài liệu SMFM
Mức độ đa ối cũng có ý nghĩa trong theo dõi. ACOG phân loại mức độ đa ối dựa trên DVP hoặc AFI, trong đó DVP 8–11 cm được xem là nhẹ, 12–15 cm là trung bình và từ 16 cm trở lên là nặng; với AFI, các ngưỡng tương ứng cũng được sử dụng để phân tầng mức độ. ACOG
Các kỹ thuật siêu âm hiện đại có thể cung cấp hình ảnh rõ nét hơn về thai nhi, nhưng mẹ cần phân biệt công nghệ hiển thị hình ảnh với phương pháp đánh giá y khoa.
Khi thực hiện siêu âm thai, bác sĩ có thể đánh giá nước ối bằng DVP hoặc AFI theo tiêu chuẩn chuyên môn. Vì vậy, không phải cứ siêu âm 3D, 4D hay Siêu âm 5D ở Gò Vấp là sẽ có một phương pháp đo nước ối hoàn toàn khác.
Điều quan trọng hơn là cuộc siêu âm được thực hiện đúng kỹ thuật và bác sĩ đánh giá kết quả trong tổng thể thai kỳ. ISUOG đưa đánh giá thể tích nước ối vào nội dung của siêu âm sản khoa, cùng với sinh trắc học thai, vị trí nhau thai, ngôi thai và các đánh giá cần thiết khác. ISUOG
Nếu kết quả siêu âm cho thấy nước ối thấp hoặc cao, mẹ không nên tự tìm cách điều chỉnh bằng cách uống thật nhiều nước hoặc tự sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung.
Trước tiên, bác sĩ sẽ xác định mức độ bất thường và xem kết quả có phù hợp với tuổi thai hay không. Sau đó, tùy trường hợp, bác sĩ có thể kiểm tra thêm sự phát triển của thai, tình trạng nhau thai, Doppler, đường huyết của mẹ, dấu hiệu rỉ ối hoặc các yếu tố khác có liên quan.
Điều trị và theo dõi không giống nhau ở mọi trường hợp. Có những trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ, trong khi một số trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu hoặc theo dõi thai thường xuyên hơn.
Lượng nước ối được đánh giá như thế nào qua siêu âm? Về cơ bản, bác sĩ có thể đánh giá nước ối bằng hai phương pháp bán định lượng phổ biến là khoang ối sâu nhất DVP và chỉ số nước ối AFI. DVP đo khoang ối sâu nhất không chứa dây rốn hoặc phần thai, còn AFI cộng độ sâu của bốn khoang ối trong tử cung. ISUOG
DVP dưới 2 cm thường gợi ý thiểu ối, trong khi DVP từ 8 cm trở lên hoặc AFI từ 24 cm trở lên có thể được sử dụng để xác định đa ối ở thai đơn. Tuy nhiên, một chỉ số đơn lẻ không thể thay thế đánh giá toàn diện của bác sĩ. ACOG
Nếu đang mang thai và kết quả siêu âm cho thấy lượng nước ối bất thường, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để hiểu rõ nguyên nhân, mức độ và kế hoạch theo dõi phù hợp. Khi khám thai Gò Vấp, việc theo dõi nước ối đúng thời điểm cùng sự phát triển của thai sẽ giúp bác sĩ có thêm thông tin quan trọng để đánh giá sức khỏe thai kỳ.
Nguồn tham khảo: International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG), American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM).
