Tăng cân trong thai kỳ bao nhiêu là phù hợp phụ thuộc chủ yếu vào BMI trước khi mang thai, số lượng thai và từng giai đoạn của thai kỳ. Hiểu đúng mức tăng cân giúp mẹ theo dõi thai kỳ khoa học hơn.
Trong thai kỳ, cân nặng của mẹ tăng lên là điều tự nhiên. Thai nhi phát triển, nhau thai và nước ối tăng lên, tử cung và tuyến vú thay đổi, đồng thời cơ thể mẹ cũng tích lũy thêm một lượng mỡ dự trữ để chuẩn bị cho quá trình sinh nở và nuôi con bằng sữa mẹ.
Tuy nhiên, tăng cân bao nhiêu trong thai kỳ là phù hợp? Đây là câu hỏi khiến nhiều mẹ bầu băn khoăn. Có người lo mình tăng quá ít sẽ ảnh hưởng đến em bé, trong khi người khác lại cố gắng hạn chế ăn uống vì sợ tăng cân quá nhiều.
Thực tế, không có một mức tăng cân chung cho tất cả phụ nữ mang thai. Mục tiêu cân nặng được khuyến nghị chủ yếu dựa trên chỉ số khối cơ thể BMI trước khi mang thai, đồng thời cần xem xét tuổi thai, số lượng thai và tình trạng sức khỏe của mẹ. CDC
Tăng cân trong thai kỳ không chỉ phản ánh lượng thức ăn mẹ tiêu thụ. Một phần cân nặng tăng thêm đến từ chính thai nhi, nhau thai, nước ối, tử cung, tuyến vú và sự thay đổi thể tích máu, dịch cơ thể của mẹ.
Vì vậy, mẹ không nên nghĩ rằng “ăn càng nhiều thì con càng khỏe”. Tăng cân quá mức hoặc quá ít đều có thể liên quan đến những vấn đề sức khỏe nhất định.
Theo CDC, lượng cân nặng tăng trong thai kỳ có ý nghĩa đối với sức khỏe của mẹ và em bé. Tăng cân quá mức có thể làm tăng nguy cơ gặp một số vấn đề trong thai kỳ, trong khi tăng cân không đủ cũng có thể liên quan đến kết quả thai kỳ bất lợi. CDC
Điều quan trọng là theo dõi xu hướng tăng cân theo thời gian, thay vì chỉ nhìn vào một lần cân. Bác sĩ sẽ kết hợp cân nặng của mẹ với sự phát triển của thai nhi, chiều cao tử cung, kết quả siêu âm và những chỉ số sức khỏe khác để đánh giá toàn diện.
Để xác định mục tiêu tăng cân, bác sĩ thường dựa vào BMI trước khi mang thai. Với thai đơn, các khuyến nghị của Institute of Medicine được CDC sử dụng hiện nay chia thành bốn nhóm chính.
Nếu mẹ thiếu cân trước khi mang thai, tức BMI dưới 18,5, mức tăng cân tổng thể được khuyến nghị khoảng 12,7–18,1 kg.
Nếu mẹ có BMI bình thường từ 18,5 đến 24,9, mức tăng cân phù hợp thường khoảng 11,3–15,9 kg.
Nếu mẹ thừa cân với BMI từ 25 đến 29,9, mục tiêu thường thấp hơn, khoảng 6,8–11,3 kg.
Với mẹ thuộc nhóm béo phì, BMI từ 30 trở lên, mức tăng cân được khuyến nghị khoảng 5–9 kg trong thai kỳ. CDC
Những con số này là khoảng tham khảo chứ không phải “mốc bắt buộc” mà mọi mẹ bầu phải đạt chính xác. Bác sĩ có thể điều chỉnh mục tiêu dựa trên sức khỏe, tình trạng dinh dưỡng, sự phát triển của thai và diễn biến thực tế trong thai kỳ.
Một mẹ có cân nặng thấp trước khi mang thai thường cần tăng nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu phát triển của thai và các thay đổi sinh lý trong thai kỳ. Ngược lại, người đã thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai thường không cần tăng nhiều như vậy.
Điều này giải thích tại sao việc so sánh cân nặng của mình với một người bạn đang mang thai cùng tuần có thể gây hiểu lầm. Hai người có thể cùng ở tuần 25 nhưng mục tiêu tăng cân hoàn toàn khác nhau vì cân nặng và BMI trước thai kỳ khác nhau.
Do đó, câu hỏi tăng cân bao nhiêu trong thai kỳ là phù hợp cần được trả lời dựa trên tình trạng riêng của từng mẹ, thay vì chỉ dựa vào số kg của người khác.
Cân nặng không nhất thiết tăng đều từ tuần đầu tiên đến khi sinh. Trong ba tháng đầu, nhiều mẹ chỉ tăng một lượng nhỏ. Một số người thậm chí giảm cân do nghén, buồn nôn, nôn hoặc ăn uống kém.
CDC cho biết nhìn chung trong tam cá nguyệt thứ nhất, mẹ không cần bổ sung thêm nhiều năng lượng so với trước khi mang thai. Nhu cầu năng lượng thường tăng rõ hơn trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, với mức tham khảo khoảng 340 kcal/ngày ở tam cá nguyệt thứ hai và 450 kcal/ngày ở tam cá nguyệt thứ ba. CDC
Điều này không có nghĩa mẹ cần cố gắng ăn thật nhiều để “đủ số cân”. Chất lượng khẩu phần, khả năng hấp thu, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe cũng ảnh hưởng đến cân nặng.
Từ tam cá nguyệt thứ hai, cân nặng thường tăng rõ rệt hơn khi thai nhi phát triển nhanh hơn. Tuy nhiên, tốc độ tăng vẫn có thể khác nhau giữa từng người. Bác sĩ sẽ theo dõi biểu đồ tăng trưởng cân nặng và kết hợp với các chỉ số thai nhi để xem diễn biến có phù hợp hay không.
Nếu cân nặng của mẹ tăng chậm hơn dự kiến, điều đầu tiên không phải là cố gắng ăn thật nhiều mà cần tìm hiểu nguyên nhân.
Một số mẹ tăng cân ít do nghén nặng, ăn uống kém, chế độ ăn chưa đủ năng lượng hoặc gặp vấn đề về tiêu hóa. Trong một số trường hợp, tăng cân không đủ có thể đi cùng với tình trạng thai nhi tăng trưởng không đạt kỳ vọng.
Tuy nhiên, cân nặng của mẹ không phải là thước đo duy nhất để đánh giá thai nhi. Một mẹ tăng cân ít nhưng thai vẫn phát triển tốt chưa chắc là bất thường. Ngược lại, mẹ tăng nhiều cân không đồng nghĩa thai chắc chắn phát triển tốt.
Khi khám thai Gò Vấp, bác sĩ có thể theo dõi cân nặng của mẹ kết hợp với chiều cao tử cung, siêu âm sinh trắc học thai nhi và các đánh giá cần thiết khác để có nhận định chính xác hơn.
Tăng cân vượt mức khuyến nghị cũng là vấn đề cần được quan tâm. Khi cân nặng tăng nhanh hoặc tăng quá nhiều, mẹ có thể gặp khó khăn hơn trong việc kiểm soát đường huyết và huyết áp, đồng thời nguy cơ một số biến chứng thai kỳ có thể tăng.
CDC ghi nhận việc bắt đầu thai kỳ ở mức cân nặng khỏe mạnh có thể giúp giảm nguy cơ tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ, thai chết lưu và sinh mổ; đồng thời việc tăng cân trong thai kỳ ở mức phù hợp cũng có lợi cho sức khỏe của mẹ trong và sau thai kỳ. CDC
Một điểm đáng lưu ý là mẹ không nên tự áp dụng chế độ ăn kiêng giảm cân trong thai kỳ chỉ vì sợ tăng cân. Thai kỳ là giai đoạn cơ thể cần đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất để đáp ứng nhu cầu của cả mẹ và thai nhi.
Mục tiêu không phải là “không tăng cân”, mà là tăng cân trong phạm vi phù hợp với cơ địa và tình trạng thai kỳ.
Có. Nếu mang song thai, nhu cầu tăng cân sẽ khác so với thai đơn.
Theo CDC, với thai đôi, tổng mức tăng cân được khuyến nghị khoảng 22,7–28,1 kg ở phụ nữ có BMI bình thường trước khi mang thai. Với người thiếu cân, thừa cân hoặc béo phì trước thai kỳ, khoảng tăng cân mục tiêu cũng khác. CDC
Đối với thai ba hoặc đa thai nhiều hơn, không nên tự lấy mức tăng cân của thai đôi để áp dụng. Mục tiêu cần được bác sĩ sản khoa theo dõi và cá nhân hóa.
Điều này càng cho thấy câu hỏi tăng cân bao nhiêu trong thai kỳ là phù hợp không thể trả lời chỉ bằng một con số chung.
Ăn cho hai người không có nghĩa là ăn gấp đôi. Mẹ bầu nên ưu tiên một chế độ ăn đa dạng, cung cấp đủ protein, chất béo lành mạnh, tinh bột chất lượng, rau xanh, trái cây và các nhóm thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất.
CDC khuyến nghị chế độ ăn trong thai kỳ nên chú trọng ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, trái cây, sữa ít béo và nguồn protein nạc, đồng thời hạn chế đường bổ sung và chất béo rắn. CDC
Một bữa ăn cân bằng thường có lợi hơn việc liên tục bổ sung đồ ngọt, nước ngọt, bánh kẹo hoặc thức ăn nhiều năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng. Những thực phẩm này có thể khiến cân nặng tăng nhanh nhưng không đồng nghĩa cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết cho thai kỳ.
Nếu mẹ đang bị tiểu đường thai kỳ, thiếu máu, nghén nặng hoặc có bệnh lý khác, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo hướng dẫn riêng của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Với thai kỳ khỏe mạnh và không có chống chỉ định, vận động mức độ vừa phải thường mang lại nhiều lợi ích. CDC khuyến nghị phụ nữ mang thai khỏe mạnh có thể hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, tùy tình trạng cá nhân. Hoạt động thể chất có thể giúp giảm nguy cơ tăng cân quá mức và đái tháo đường thai kỳ. CDC
Tuy nhiên, không phải mẹ bầu nào cũng có thể áp dụng cùng một mức vận động. Nếu có thai kỳ nguy cơ cao, xuất huyết, vấn đề nhau thai, cổ tử cung hoặc những tình trạng khác được bác sĩ khuyến cáo hạn chế vận động, mẹ cần tuân thủ hướng dẫn riêng.
Vì vậy, trước khi bắt đầu một chương trình tập luyện mới trong thai kỳ, mẹ nên trao đổi với bác sĩ.
Siêu âm không phải phương pháp dùng để xác định trực tiếp mẹ tăng bao nhiêu cân là phù hợp. Vai trò của siêu âm là đánh giá sự phát triển của thai nhi và nhiều đặc điểm khác tùy thời điểm thai kỳ.
Chẳng hạn, bác sĩ có thể sử dụng các chỉ số sinh trắc học để ước tính kích thước thai và theo dõi xu hướng tăng trưởng. Khi kết hợp những kết quả này với cân nặng của mẹ, bác sĩ có thêm dữ liệu để đánh giá tình trạng thai kỳ.
Siêu âm 5D ở Gò Vấp cũng không thay thế việc theo dõi cân nặng, huyết áp, xét nghiệm đường huyết hoặc các kiểm tra thai kỳ cần thiết khác. Công nghệ hình ảnh có thể giúp hình ảnh thai nhi trực quan hơn, nhưng đánh giá sức khỏe thai kỳ vẫn cần dựa trên tổng thể các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng.
Mẹ nên trao đổi với bác sĩ nếu cân nặng tăng rất nhanh trong thời gian ngắn, gần như không tăng trong một thời gian dài, giảm cân đáng kể hoặc gặp khó khăn trong việc ăn uống do nghén.
Đặc biệt, tăng cân bất thường đi kèm phù đột ngột, đau đầu, nhìn mờ, đau vùng thượng vị hoặc huyết áp tăng cần được đánh giá sớm vì đây có thể là những dấu hiệu liên quan đến biến chứng thai kỳ.
Trong mỗi lần khám, thay vì chỉ hỏi “em tăng bao nhiêu kg là đủ?”, mẹ nên quan tâm cả xu hướng tăng cân và sự phát triển của em bé. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi thai, BMI ban đầu, cân nặng hiện tại và các kết quả kiểm tra để xác định liệu diễn biến có phù hợp hay không.
Mẹ có thể cân định kỳ trong cùng điều kiện, chẳng hạn sử dụng cùng một chiếc cân và thời điểm tương tự để kết quả dễ so sánh. Không cần cân quá nhiều lần trong ngày vì cân nặng có thể dao động do lượng nước, thức ăn và thời điểm đi vệ sinh.
Quan trọng hơn, mẹ không nên quá ám ảnh với từng vài trăm gram thay đổi. Cơ thể mỗi người có tốc độ thay đổi khác nhau và mục tiêu tăng cân nên được đánh giá theo xu hướng.
Nếu bác sĩ nhận thấy cân nặng của mẹ đang lệch khỏi khoảng mong muốn, việc điều chỉnh sớm về chế độ ăn, vận động hoặc theo dõi thai có thể giúp kiểm soát tình hình tốt hơn. CDC cũng khuyến nghị theo dõi cân nặng từ đầu thai kỳ và thường xuyên trong suốt thai kỳ, đồng thời trao đổi với nhân viên y tế về mục tiêu cá nhân. CDC
Vậy tăng cân bao nhiêu trong thai kỳ là phù hợp? Với thai đơn, mức tăng cân tổng thể thường được xác định dựa trên BMI trước khi mang thai: khoảng 12,7–18,1 kg nếu mẹ thiếu cân, 11,3–15,9 kg nếu BMI bình thường, 6,8–11,3 kg nếu thừa cân và 5–9 kg nếu béo phì. CDC
Tuy nhiên, đây là khoảng tham khảo chứ không phải tiêu chuẩn cứng áp dụng cho mọi mẹ. Tuổi thai, thai đơn hay đa thai, tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe của mẹ và tốc độ phát triển của thai đều cần được xem xét.
Thay vì cố gắng đạt một con số bằng mọi giá, mẹ nên duy trì chế độ ăn cân bằng, vận động phù hợp nếu không có chống chỉ định và theo dõi cân nặng định kỳ cùng các mốc khám thai Gò Vấp. Khi cân nặng tăng quá nhanh, quá ít hoặc có những triệu chứng bất thường đi kèm, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được đánh giá.
Nguồn tham khảo: Centers for Disease Control and Prevention (CDC); Institute of Medicine; American College of Obstetricians and Gynecologists.
